Turnam Uçamamış, Yolda Yorulmuş
Yaralı turna, sevgilisinden ayrı düşen anlatıcının doğadaki eşine dönüşür. İlk kıta ayrılığı açıkça anlatırken sonraki kıtalarda kaynak yalnız ‘Ötme...’ nakaratını verir; yeşil tüylü ve aklı karalı turnaların eşinden kopuşu ortak gurbet acısını derinleştirir.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Turnam uçamamış yolda yorulmuş
Avcı vurmuş kanadından kırılmış
1Turnam uçamamış, yolda yorulup kalmış.
2Avcı kanadından vurmuş; kanadı kırılmış.
- 2
O da yardan ayrılmış
Ötme garip garip ben de garibim
1O da benim gibi sevgilisinden ayrı düşmüş.
2Kimsesizce ötme; ben de garibim.
Turnanın eşinden ayrılması anlatıcıyla kuş arasında doğrudan benzerlik kurar. ‘Ben de garibim’ diyen ses kuştan susmasını ister; çünkü onun ötüşü anlatıcının kendi sevgili hasretini daha dayanılmaz biçimde hatırlatır.
- 3
Ötme garip garip gönül şen değil
Turnam dağlar aşınca
1Kederli kederli ötme; gönlüm sevinçli değil.
2Turnam kanat çırpıp dağları aşınca,
Gönlün şen olmaması, turnanın garip ötüşüne katlanamamanın nedenidir. İkinci dize kuşun dağları aşan eski ya da hayal edilen uçuşunu açar; böylece bugünkü kırık kanatla özgür hareket arasındaki fark belirginleşir.
- 4
olup közde pişince
Her kes sevdiğinden ayrı düşünce
1ciğer ateşte kebap gibi yanıp pişince,
2herkes sevdiğinden ayrı düşünce acı çeker.
Ciğerin közde kebap olması iç acısının yakıcılığını bedensel bir imgeye çevirir. Sevdiğinden ayrı düşme herkesin paylaşabileceği bir deneyim olarak genişletilince turna, anlatıcı ve diğer âşıklar aynı ayrılık ateşinde birleşir.
- 5
Ötme...
Ötme...
1Artık ötme…
2Ne olur ötme…
Kaynağın yalnız ‘Ötme’ diye bıraktığı iki dize, anlatıcının artık ayrıntılı konuşamayacak kadar bunaldığını gösterir. Eksiltili tekrar, kuş sesini kesme isteğini uzatırken söylenmeyen acıya da geniş bir sessizlik alanı açar.
- 6
İki turna gördüm tüyü yeşilden
Alamadım başından
1Yeşil tüylü iki turna gördüm.
2Başlarındaki sorgucu çıkaramadım.
Yeşil tüylü iki turna görsel bir canlılık taşır, fakat başlarındaki sorgucun alınamaması kuşlara yaklaşmanın veya onları kurtarmanın mümkün olmadığını sezdirir. Güzellik yine erişilemeyen ve yaralı bir varlıkta belirir.
- 7
Yayılırken ayrı düşmüş eşinden
Ötme...
1Otlanırken eşinden ayrı düşmüş.
2Artık sesini kes…
Otlanma sırasında eşinden kopan turna en savunmasız, gündelik anında ayrılığa yakalanmıştır. Ardından gelen tek kelimelik ‘Ötme’ buyruğu, bu olayın anlatıcıda uyandırdığı kişisel hatırayı açıklamadan bastırmaya çalışır.
- 8
Ötme...
İki turna gördüm aklı karalı
1Ne olur, sus…
2Aklı başında ama kederli iki turna gördüm.
Eksiltili nakaratın ardından görülen iki turna bu kez ‘aklı karalı’, yani bilinçli ama kederlidir. Kuşların durumu yalnız yaralanmayla açıklanmaz; yaşadıkları ayrılığın farkında olmaları hüznü derinleştirir.
- 9
Avcı vurmuş sağ yaralı
O da
1Avcı sağ böğründen vurmuş; yaralıydı.
2O da benim gibi kara bahtlıydı.
Sağ böğründen vurulan turnanın yarası açıkça yerleştirilir ve onun kara bahtı anlatıcının talihiyle eşitlenir. Avcı saldırısı ile sevgiliden ayrılık, ikisini de yönünü kaybetmiş ve kaderinden yakınan yolcular yapar.
- 10
Ötme...
Ötme...
1Biraz olsun sus…
2Ne olur ötme…
Son iki eksiltili ‘Ötme’ dizesi, şiirin bütün yaralı kanat, eşten ayrılma ve kara baht görüntülerini susturma isteğinde toplar. Anlatıcı kuşun sesini değil, o sesle yeniden canlanan kendi acısını durdurmaya çalışır.
Metnin kaynağı
Anonim Türküler bölümündeki sabit 1938 varyantıdır. Bu bir kişi kimliği değildir; her şiir yalnız sabit 1938 kaynak varyantı olarak sunulur ve tek bir yaratıcı ima edilmez.
Atıf kanıtını aç ↗Sadeddin Nüzhet Ergun, Halk Edebiyatı Antolojisi, 1938; Anonim Türküler bölümü, basılı No. 12, PDF 310–311; 10 birim/20 dize. Sabit sürüm Ergun-1938-ANONIM-TURKU-12. Yerel görsel yollar yalnız iç kanıt zincirindedir; okur bağlantısı kamuya açık HTTPS taramasına gider.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Yar sanaAnonim Halk Şiiri · mani→
Yol yorgunluğu yüzünden uçamayan turnanın kanadı avcı kurşunuyla da kırılmıştır. Uçuş yetisini kaybetmek, göçmen kuşu yolun ortasında bırakır; fiziksel yara şiirin ayrılık acısına somut bir başlangıç verir.