Gönül, yorgancının hâlini öğrendin mi?
Şair, yorgancılık malzemeleri ile sevgilinin bedeni ve kavuşma arzusu arasında oyunlu bir dil kurar. Atlas perde, minder, kadife yastık, pamuk ve çarşaf gibi nesneler hem dükkânı hem aşk yatağını çağrıştırır. Kumaşın rengine aldanmama uyarısıyla başlayan şiir, Âşık Ömer’in sevgiliyle sarılıp dolaşmayı ve kavuşmanın değerine erişmeyi istemesiyle biter.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Vâkıf oldun mu gönül ahvâline yorgancının
Bir nazar kıldın mı yorgancının
1Ey gönül, yorgancının durumunu öğrendin mi?
2Yorgancının dal biçimli nakışına bir kez baktın mı?
- 2
Boyu kısa yorganın açtıkta kalır kim bilir
Sakın aldanma kumaşı aline yorgancının
1Yorganın boyu kısaysa açıldığında ne kadar örteceğini kim bilir?
2Yorgancının kırmızı kumaşına sakın aldanma.
Kısa yorganın açıldığında yetip yetmeyeceği bilinmez; kırmızı kumaşa aldanmama uyarısı görünüş ile gerçek kullanım arasındaki farkı vurgular. Şair, renkli cazibenin ölçüsüz güven doğurmasını engeller.
- 3
As kapuya perde atlas ko minderi
Dâl dâl üstüne işlet gel
1Kapıya atlas perde as, sedire minder koy.
2Dal üstüne dal biçiminde değerli taş nakışları işlet.
Atlas perde ve minder, yorgancının malzemelerini gösterişli bir iç mekâna yerleştirir. Dal üstüne dal işlenen cevher nakışları, kumaş işçiliğini sevgilinin süslü görünüşüyle kaynaştırır.
- 4
Al açık yaşmağına idüp yeşil taş cevheri
Halka tak sim perde-i sandâline yorgancının
1Açık renk yaşmağına yeşil taşlı bir cevher tak.
2Yorgancının sandal perdesine halka geçir.
Yaşmak üzerindeki yeşil taş ile perdeye takılan halka, gündelik eşyayı mücevherli bir tasarıma çevirir. Bu ayrıntılar yorgancının işini yalnız yararlı değil, bakışı çeken ince bir sanat olarak över.
- 5
Maksadın beyaz çuhadır saçağını al boyat
Yastığın olsun kadîfe sadra uzat
1İstediğin beyaz çuhaysa saçağını alıp boyat.
2Yastığın kadife olsun; pamuklusunu başköşeye uzat.
Beyaz çuha, boyalı saçak, kadife ve pamuklu yastık birbirini izleyen dokuma yüzeyleridir. Şair bunları düzenleyerek kavuşmaya hazırlanılan rahat ve renkli bir odanın somut malzemelerini kurar.
- 6
Bir avuç altun bahâsın saymadan meydâna at
Tâlib isen leblerinin bâline yorgancının
1Değerini sayıp durmadan bir avuç altını ortaya at.
2Yorgancının dudaklarının balına talipsen böyle davran.
Bir avuç altının değerini saymadan ortaya atmak, sevgilinin bal dudaklarına talip olmanın yüksek bedelini bildirir. Para ölçüsü, dudak imgesinin haz ve tat değerini daha da büyütür.
- 7
Çek yüze yüz yasdığın şilte döşek kumaş
Çarşebi dülbend edüp yat üstüne eyle savaş
1Yüz yüze iki yastık çek; şilteyi, döşeği ve kutnu kumaşı ser.
2Çarşafı tülbent yapıp üstünde yat ve mücadele et.
Yastık, şilte, döşek, kutnu kumaş ve çarşaf bir yatak sahnesi oluşturur. ‘Savaş’ sözü, kavuşmayı edilgin bir dinlenme değil iki beden arasında hareketli ve şakacı bir mücadele gibi sunar.
- 8
Hâsılı Âşık Ömer ol yâr ile sarmaş dolaş
El sunar isen visâli mâline yorgancının
1Kısacası ey Âşık Ömer, o sevgiliyle sarmaş dolaş ol.
2El uzatırsan yorgancının kavuşma değerine erişirsin.
Mahlaslı sonuç beyti bütün eşya listesini açık aşk arzusuna bağlar. Sarmaş dolaş olma isteği ve ele uzanan kavuşma, yorgancılık terimleriyle sürdürülen örtük söylemi doğrudan tamamlar.
Metnin kaynağı
Basılı dizideki görünür Âşık Ömer mahlası ve Ergun koleksiyon yerleşimi birlikte doğrulandı: 15. dize “Hâsılı Âşık Ömer ol yâr ile sarmaş dolaş”.
Atıf kanıtını aç ↗Sadeddin Nüzhet Ergun’un 1936 tarihli Âşık Ömer: Hayatı ve Şiirleri baskısındaki 495 numaralı metnin 16 dizesi ve 8 birimi basılı sırayla korunmuştur. Tarama yeniden dağıtılmamıştır.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Vakt-i vuslattır civânâ va’de-i ferdâyı koÂşık Ömer · Şiir→
Gönle sorulan iki soru, yorgancının mesleğini aşkın okunacak işaretleri hâline getirir. Dal biçimli nakış, dükkândaki süsleme olduğu kadar sevgilinin bedeninde seyredilen kıvrımlı güzelliktir.