Vaslına irmek umarken derde kıldım nâmizâç

Kavuşmayı umarken hastalanan âşık, ilacın da sevgilide bulunduğunu söyler; ayağının toprağını kimya sayar, aşk ülkesinin şahı oluşunu anlatır ve gönül kadehinin cefa taşıyla onarılamayacağını belirtir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Vaslına irmek umarken derde kıldım nâmizâç

   Sorduğum budur bilirim va- imiş sende ilâç

   1Kavuşmana erişmeyi umarken hastalandım;

   2sorduğum şudur; sende ‘va-’ olanın ilaç olduğunu bilirim.

   Kavuşma beklentisi sağlık getirmek yerine mizacı bozan bir derde dönüşür. İkinci dizedeki basılı ‘va-’ kesintisi kaynakta tamamlanmadığı için modern satır da sözcüğü tahmin etmez; yalnız şifanın sevgilide bulunduğu açık ilişkiyi korur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Derdimin dermânı sensin sevdiğim sen var iken

   Etme başın çün beni gayri tabîbe ihtiyâç

   1Derdimin dermanı sensin; sevdiğim, sen varken

   2başın hakkı için beni başka bir hekime muhtaç etme.

   Sevgili derdin dermanı ve tek hekim olarak çağrılır; başka tabibe muhtaç bırakmama isteği ona yönelir. ‘Başın çün’ burada zaman bildiren ‘baştan’ diye okunmaz, sevgilinin başı üzerine kurulmuş yemin-hitap bağıyla aktarılır; böylece kaynakta bulunmayan bir başlangıç zamanı üretilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ayağın toprağını kimyâ bilen ehl-i nazar

   İşini altun eder olmaz ebed muhtâc-ı zâç

   1Ayağının toprağını iksir bilen görüş sahipleri

   2işini altına çevirir, hiçbir zaman zâca muhtaç olmaz.

   Ayağın toprağı sıradan madde değil, değdiği işi altına çeviren kimya olarak övülür. ‘Ehl-i nazar’ bu değeri görebilen kişidir; zâca muhtaç olmamak da dönüşümün eksiksizliğini gösterir, fakat tarihsel kimya ayrıntısı metnin ötesinde büyütülmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Devletinde gerçi ben iklîm-i aşkın şâhıyım

   Başıma sevdâların oldu bir altun güllü tâç

   1Senin devletinde aşk ülkesinin şahı olsam da

   2sevdaların başıma altın güllü bir taç oldu.

   Âşık kendisini aşk ülkesinin şahı diye yükseltse de başındaki taç bağımsız iktidarın değil, sevgiliye duyduğu sevdaların eseridir. Altın güllü taç hem değerli hem ağırdır; üstünlük söylemi, aşkın hükmü altındaki bağlılığı gizlemez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hâtırın yıksan Ömer bulmaz tesellâdan ferah

   Cem’olur mu seng-i cevr ile sinan câm-ı zücâç

   1Gönlünü yıkarsan Ömer teselliden ferahlık bulmaz;

   2cefa taşıyla ‘sinan’ ve cam kadeh bir araya gelir mi? ‘Sinan’ yüzeyi tanıksız açılmadı.

   Ömer’in yıkılan gönlü teselliyle ferah bulamaz; son soru cefa taşı ile cam kadehi yan yana getirerek bu kırılganlığı büyütür. Ancak basılı dizgedeki ‘sinan’ öğesinin taş ve kadehle tam bağı ikinci tanık olmadan çözülemediğinden yorum bu yüzeyi sessizce düşürmez veya belirli bir nesneye dönüştürmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle