Verin Zavallılara!

Depremle yıkılmış bir köyün tablosunu ayrıntı ayrıntı tarif eden, sonra o tabloyu okurun vicdanına bir sınav gibi koyan manzume. Fikret sahneyi karla örtüp sefaletini gizleyen bir levhaya çeviriyor ve son bentte üç kez tekrarlanan "verin" emriyle dul ve yetimler için doğrudan yardım istiyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Harâb-ı zelzele bir köy; şu yanda bir çatının

   Çürük direkleri dehşetle fırlamış; öteden

   Çamur yığıntısı şeklinde bir zemin katının

   Yıkık temelleri manzûr, uzakta bir mesken

   Zemine doğru eğilmiş, hemen sukut edecek;

   Önünde bir kadın.. Oof, artık istemem görmek!

   1Depremle yıkılmış bir köy; şu yanda bir çatının

   2çürük direkleri dehşetle fırlamış; öteden

   3çamur yığını hâlinde bir zemin katının

   4yıkık temelleri görünüyor; uzakta bir ev

   5yere doğru eğilmiş, şimdi yıkılacak;

   6önünde bir kadın… Of, artık görmek istemiyorum!

   Bent bir tabloyu parça parça tarıyor: çatı, zemin katı, uzaktaki mesken, en sonda bir kadın. Cümle noktalanmadan ayrıntıdan ayrıntıya atladığı için bakış gezinen bir gözü taklit ediyor; sıralamayı kesen "artık istemem görmek" ise seyredenin dayanağını yitirdiği anı işaretliyor.

   Bütün bend yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bu levha kalbimi tahrik içinse kâfidir,

   Tasavvur eyliyemem bir yürek, velev münkir,

   Velev haşîn ü mülevves, ki böyle bir hâli

   Görüp de sızlamasın!.. Şimdi siz bu timsâli,

   1Bu tablo kalbimi kımıldatmaya yeter;

   2düşünemiyorum ki bir yürek, inkârcı bile olsa,

   3katı ve kirli bile olsa, böyle bir hâli

   4görüp de sızlamasın!.. Şimdi siz bu görüntüyü,

   İkinci bent tabloyu bir vicdan ölçüsüne çeviriyor: en inkârcı, en katı yürek bile bunu görüp sızlamalıdır. Cümle bentte kapanmayıp "siz bu timsâli" diye yeni bir buyruğa bağlanıyor; okur seyirci konumundan çıkarılıp kendisinden iş beklenen kişi hâline getiriliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bu levh-i matemi her türlü dehşetiyle alın,

   Şu muhterem vatanın bir kenâr-ı bâridine;

   Bütün o manzara-i can şikâfı bir de kaim

   Ridâ-yi berf ile örtün ki titresin de yine

   – İçinde saklıyarak sûziş-i felâketini

   – Yabancı gözlere göstermesin sefâletini…

   1bu matem levhasını bütün dehşetiyle alın,

   2şu muhterem vatanın soğuk bir köşesine koyun;

   3o yürek yaran manzaranın hepsini bir de duran

   4bir kar örtüsüyle örtün ki titresin, yine de

   5– felaketin yangısını içinde saklayarak –

   6– yabancı gözlere sefaletini göstermesin…

   Emir kipiyle bir sahne kurma talimatı veriliyor: tabloyu al, vatanın soğuk bir köşesine koy, karla ört. Kar hem gerçek kış hem örtü; felaketi görünmez kılan da o. Kaynaktaki "kaim", örtünün kalınlığını anlatan bir sıfatın bozulmuş hâli görünüyor; tahminle onarmak yerine olduğu gibi bırakıldı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Nasıl tahammül eder sonra karşısında bunun,

   Bunun, bu sahne-i pür-ye’s-i girye-meşhûnun

   Biraz hamiyyet ü rikkatle sızlıyan dil-i pâk?

   1Sonra bunun karşısında nasıl dayanır,

   2bunun, bu ümitsizlik dolu, gözyaşıyla yüklü sahnenin,

   3biraz hamiyet ve acımayla sızlayan temiz gönül?

   Soru cümlesi öznesini en sona bırakıyor: dayanamayacak olan "dil-i pâk", yani temiz gönül. "Bunun, bunun" tekrarı ile dizeyi dolduran uzun tamlama cevabı geciktirip sabırsızlığı biçimle kuruyor. Hamiyyet, o devrin yardım kampanyalarının anahtar kelimesidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Derin, iniltili çarpıntılarla sîne-i hâk

   Teessürâtım söyler bu levh-i âlâma;

   Sizin de kalbiniz elbet acır, değil mi? Verin,

   Verin şu dullara, yoksul kalan şu eytâma

   Verin enînine gaayet şu bir yığın beşerin!..

   1Toprağın göğsü, derin, iniltili çarpıntılarla

   2benim üzüntülerimi söyler bu acı levhasına;

   3sizin de kalbiniz elbet acır, değil mi? Verin,

   4verin şu dullara, yoksul kalan şu yetimlere,

   5verin şu bir yığın insanın iniltisine bir son!..

   Son bentte konuşan şair değil toprağın göğsü: yer, çarpıntılarıyla şairin üzüntüsünü levhaya söylüyor. Ardından üç kez "verin" geliyor ve istek dul, yetim, "bir yığın beşer" diye somutlaşıyor. Son dizedeki "gaayet" bu dizgide çift a ile yazılmış; "son verin" anlamında okunuyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle