Akşam

On dört dizelik bir sone: ilk iki bent akşamın çöküşünü dışarıdan bir manzara olarak kuruyor, son bent bu manzarayı içeri alıyor. Kaval, ezgi ve rüzgârla gelen inleme, sonunda gölün yerine şairin kalbinde dalgalanıyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sâkin bir akşamın tütuk-i erguvânını

   Yırtarken ihtiraz ile dest-i siyâh-ı şeb,

   Duşunda bir günün yükü, bir zıll-ı pür tâb

   Sevk eyliyor ufuklara pây-i girânmı.

   1Sakin bir akşamın erguvan renkli perdesini

   2gecenin kara eli çekinerek yırtarken,

   3omzunda bir günün yükü olan, parıltıyla dolu bir gölge

   4ağır ayağını ufuklara doğru sürüyor.

   Sone bir yırtılma hareketiyle açılıyor: akşamın erguvan tülünü gecenin kara eli yırtıyor. "İhtiraz" çekinme demek; gece bile bu perdeye tereddütle dokunuyor, böylece akşam bir çöküş değil isteksiz bir devir teslim oluyor. Günün kendisi de yolcuya benzetiliyor — omzunda yük, ayağı ağır.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Tâ nokta-yi gurûba yakın mâi bir sehâb

   Ateşli gamzelerle süzer âşiyânları;

   Gûya bütün kucaklamak ister cihânları

   Yorgun kanatlarıyle uzaktan bir âsiyâb.

   1Tâ batış noktasına yakın, mavi bir bulut

   2ateşli süzgün bakışlarla kuş yuvalarını süzer;

   3sanki bütün dünyaları kucaklamak ister

   4uzaktaki bir değirmen, yorgun kanatlarıyla.

   İkinci dörtlük gökyüzüne bakıyor: batışa yakın mavi bir bulut, yuvaları "ateşli gamzelerle" süzüyor. Bulutun bakışı flörtvari, hareketi ağır; son dizede bu ağırlık uzaktaki değirmenin yorgun kanatlarıyla eşleşiyor. Kucaklamak isteyip yetişemeyen kanat, bendin bütün duygusunu tek imgede topluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nâlende bir kaval sesi etrafı inletir;

   Nâlende bir sürûd ile bâd-i garîb-i şâm

   Estikçe, gölde titreşir emvâc-ı pür-garâm...

   Akşam, hayâtımın şu sükûnetli hâlidir:

   1İnleyen bir kaval sesi etrafı inletir;

   2inleyen bir ezgiyle akşamın garip rüzgârı

   3estikçe, gölde tutkuyla dolu dalgalar titreşir…

   4Akşam, hayatımın şu durgun hâlidir:

   Manzaraya ses giriyor: kaval, sürûd, akşam rüzgârı. "Nâlende" — inleyen — iki dizenin başında tekrarlanıp sahneyi bir ağıt zeminine oturtuyor. Dördüncü dize bakışı içe çeviriyor ve iki nokta üst üste ile hükmünü veriyor: akşam artık dışarıda bir vakit değil, şairin hâlinin adıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Nâlende bir sürûd ile bir yâd-ı pür hazen

   Ba'zan olur buhayre-yi kalbimde mevc-zen.

   1İnleyen bir ezgiyle hüzün dolu bir anı

   2kimi zaman kalbimin gölünde dalgalanır.

   Kapanış beyti üçüncü kez "nâlende bir sürûd" diyerek dönüyor, ama ezgi bu kez gölde değil kalpte dalgalanıyor. "Buhayre" küçük göl demek; ilk bentlerin dış manzarası böylece iç manzaraya çevrilip sone kapanıyor. "Ba'zan" kaydı ise hüznü sürekli değil, gelgitli gösteriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle