Birlikte

Dize başlarında dokuz kez tekrarlanan "birlikte" kelimesi şiirin hem kafiyesi hem iddiası. Bir ömür arkadaşlığının bilançosu çıkarılıyor, sonra da o arkadaşa geçmişi anarak gam yüklü kitabı birlikte kapatma daveti yapılıyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Birlikte açılmış iki zambak gibi hem-ser,

   Birlikte geçirdik büyüt eyyâm-ı şebâbı;

   Birlikte ne yaptıksa şu insanlığa benzer;

   Birlikte ne gördükse mukassî ve münevver...

   1Birlikte açılmış iki zambak gibi baş başa,

   2gençlik günlerini birlikte geçirdik;

   3birlikte ne yaptıysak şu insanlığa benzer;

   4birlikte ne gördüysek kimi yürek karartıcı, kimi aydınlık…

   Dört dizenin dördü de "Birlikte" ile başlıyor; kelime dize başında bir redif işi görüyor ve şiirin bütün iddiasını başa yığıyor. Zambak benzetmesi iki ömrü tek kökten çıkmış gibi gösteriyor. Dördüncü dize ise ortaklığı süslemekten kaçınıyor: birlikte görülenlerin bir kısmı "mukassî", yani yürek karartıcıdır.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir hâtıra yoktur o güzel günlere şâhid,

   Bir hâtıra yoktur ki bugün mevc-i şehâbı

   Arz eylemesin rûhuma her an mütebâid

   Bir neş´e ki yalnız sana, yalnız sana âid

   1O güzel günlere tanıklık eden bir hatıra yok,

   2öyle bir hatıra yok ki bugün, akan yıldızın dalgasını

   3ruhuma sunmasın: her an uzaklaşan,

   4yalnız sana, yalnız sana ait bir neşenin dalgasını.

   İki dize aynı kalıpla açılıyor — "Bir hâtıra yoktur" — ama ikincisi olumsuzu ikiye katlayarak cümleyi tersine çeviriyor: öyle bir hatıra yok ki içinde o neşe olmasın. "Mevc-i şehâb" akan yıldızın dalgası demek; sevinç hem parlak hem geçici sayılıyor. "Mütebâid" ise her an uzaklaşan: hatıra yaklaştıkça kaynağı geriliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Birlikte olursak yine bir parça gülümser

   Ömrün, şu geçen ömrümün ikbâl-i harâbı;

   1Birlikte olursak yine biraz gülümser

   2ömrün, şu geçip giden ömrümün yıkık talihi;

   Cümlenin öznesi ikinci dizeye saklanmış: gülümseyen şair değil, ömrün "ikbâl-i harâbı", yani yıkılmış talihi. Bir enkazın gülümsemesi ancak "bir parça" olabilir; şart cümlesi de bu kadarcık gülümsemeyi bile birliktelik şartına bağlıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Tezkîr ile mâziyi, -gel ey hem-dem-i dil-ber!

   Birlikte olurduk yine birlikte berâber

   Hatm eyleyelim, gel şu gam-âlûde kitâbı!

   1Geçmişi anarak — gel ey gönül alan yoldaşım! —

   2yine birlikte olurduk; birlikte, beraber,

   3gel şu gama bulanmış kitabı bitirelim!

   Şiir bir davetle kapanıyor ve fiiller emir kipine geçiyor. "Hem-dem-i dil-ber" seslenişi cümlenin ortasına çizgiyle sokuluyor, böylece anma ile çağırma iç içe giriyor. "Gam-âlûde kitâbı hatm eylemek" hem geçmişi anmayı bitirmek hem ömrü kapatmak diye okunabiliyor; ünlem, davetin neşesiyle içeriğinin kederi arasındaki farkı bilerek açık bırakıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle