Çirkin

Çirkin sayılan bir adamın yüzünden başlayıp ona bakanların hükmüne, oradan da o hükmü doğuran yaratılışa uzanan bir sone. Şiir acımayı reddediyor; suçu çirkinde değil, çirkinliği bir kader olarak dağıtan elde arıyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Buruşuk hatları şişkin yüzünün

   Açılır şüpheli bir safvetle;

   Gülüyor zannolunurken öyle,

   Bir muhakkir bakışından gözünün

   1Şişkin yüzünün buruşuk çizgileri

   2şüpheli bir saflıkla açılır;

   3öyle, gülüyor sanılırken,

   4gözünün aşağılayıcı bir bakışından

   Sone yüzü bir yüzey gibi tarif ederek açılıyor: buruşuk hatlar, şişkin bir yüz, "şüpheli bir safvet". Gülümseme kurulur kurulmaz bozuluyor, çünkü asıl bilgi yüzde değil bakışta. Dizeler adamın kendisini değil, ona bakanın kuruntusunu anlatıyor — gülüyor değil, gülüyor "zannolunuyor".

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Zucret-i rûhu bütün fark olunur.

   Başka hiçbir sebeb-i zilleti yok;

   O da herkes gibi, lâkin menfur;

   Âh çirkinlik!.. Evet, râhatı yok;

   1ruhunun bütün sıkıntısı anlaşılır.

   2Başka hiçbir aşağılanma sebebi yok;

   3o da herkes gibi, ama nefret edilen biri;

   4Ah çirkinlik!.. Evet, rahatı yok;

   "Zucret" iç sıkıntısı demek ve ruhun sıkıntısı yüzden değil bakıştan okunuyor. Bent hükmünü ikinci dizede veriyor: bu adamın aşağılanmasının başka hiçbir sebebi yoktur. "O da herkes gibi, lâkin menfur" cümlesi eşitliği kurup aynı nefeste bozuyor; kusur kişide değil, ona bakanların hükmünde toplanıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ne zaman baksa bu süfliyyetine

   Gerilir inleyerek a'sâbı,

   Çalkanır kalb-i teessür-yâbı

   En felâketli tasavvurlarla.

   1Ne zaman kendi bu bayağılığına baksa

   2sinirleri inleyerek gerilir,

   3kederle dolan kalbi çalkalanır

   4en felaketli düşüncelerle.

   Şiir dışarıdan içeriye geçer: kişi kendi ‘süfliyyet’ine her baktığında sinirleri inleyerek gerilir ve kederle dolan kalbi felaketli düşüncelerle çalkalanır. ‘Gerilir / çalkanır’ fiilleri ruhsal tepkiyi bedende duyurur; metnin söylemediği bir ayna sahnesi eklenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Tükürür gayz u tehevvürlerle

   Hilkatin çehre-i sâfiyyetine!

   1Öfke ve kudurmuşlukla tükürür

   2yaratılışın o tertemiz yüzüne!

   Kapanışta öfkeyle tükürmenin hedefi insanlar değil ‘hilkatin çehre-i sâfiyyeti’, yani yaratılışın tertemiz yüzüdür. Çirkinliği kişiye yükleyen bakış, son iki dizede yaratılışın kendisine yöneltilmiş sert bir itiraza dönüşür; bu itiraz şiir dışı bir inanç hükmüne genişletilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle