Vücûdum şehrini seyrân ederken

Şair bedenini dört köşeli bir şehir sayıp içinde geziniyor ve her köşede kimin oturduğunu sayıyor: kuyumcu, tüccar, âlim, serdar, Hızır, pîr ve Şâh-ı Merdân. “Oturur” redifi altı bent boyunca dönerek insanı, bütün mertebelerin yerleşik olduğu bir yerleşim yeri gibi gösteriyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Vücûdum şehrini seyrân ederken

   Gördüm dört köşede dört can oturur

   Biri biri ile lûtf ile söyler

   İçerde hükm eder sultan oturur

   1Bedenimin şehrini gezerken

   2dört köşede dört can oturduğunu gördüm.

   3Birbirleriyle tatlılıkla konuşurlar;

   4içeride hüküm süren sultan oturur.

   Nefes bir yolculukla açılıyor ama gidilen yer dışarısı değil: şair kendi bedenini şehir sayıp içinde geziniyor. Dört köşede oturan dört can sonraki bentlerin sayımını baştan çerçeveliyor; “oturur” redifi de her köşeye yerleşmiş, kalıcı bir sakin fikrini kuruyor. İçerideki sultan o şehrin hükmünü elinde tutandır.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir köşesi vardır kuyumcu işler

   Bir köşesinde var âhen gümüşler

   Bir köşesinde de bazirgân kışlar

   Bir köşesinde de âlim oturur

   1Bir köşesi var, kuyumcu iş görür;

   2bir köşesinde demir ve gümüşler var.

   3Bir köşesinde tüccar kışlar;

   4bir köşesinde de âlim oturur.

   İlk sayım şehri bir çarşıya çeviriyor: kuyumcu, demirle gümüş, kışlayan tüccar. Üç dize zanaat ve ticaretle geçtikten sonra dördüncüsü âlimi oturtuyor; beden hem işleyen hem bilen bir yer oluyor. Kaynak bu bendi bir öncekiyle aralıksız dizmiş, ayrım ancak kafiyeden okunuyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bir köşesi vardır suyu çıkıyor

   Bir köşesinde su çıkmış akıyor

   Bir köşesinde gonca gül kokuyor

   Bir köşesinde de serdar oturur

   1Bir köşesi var, suyu çıkıyor;

   2bir köşesinde su çıkmış akıyor.

   3Bir köşesinde gonca gül kokuyor;

   4bir köşesinde de serdar oturur.

   Bu bentte köşeler suya ve kokuya açılıyor: biri suyun çıktığı yer, biri akan su, biri gonca gül. Suyun iki kez anılması kaynakla akışı, durgunla hareketliyi ayırıyor. Üç dize tabiatı sayarken dördüncüsü serdarı koyuyor; şehrin sivil hâlinden askerî hâline geçiliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bir köşesi vardır yazı yazarlar

   Bir köşesinde de yazıb bozarlar

   Bir köşesi vardır suda yüzerler

   Bir köşesinde de Hızır oturur

   1Bir köşesi var, yazı yazarlar;

   2bir köşesinde de yazıp bozarlar.

   3Bir köşesi var, suda yüzerler;

   4bir köşesinde de Hızır oturur.

   Yazı burada iki yönlü bir iş: bir köşede yazılıyor, bir köşede yazılan bozuluyor. Bu ikilik, yazılan kaderin silinip yeniden yazılabileceği inancına yaslanır. Suda yüzenlerle Hızır'ın aynı bentte durması da rastlantı değil; Hızır âb-ı hayatla ve suyla anılan velîdir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bir köşesi vardır ikrar alırlar

   Bir köşesinde de ikrar güderler

   Bir köşesi vardır semâ’ ederler

   Bir köşesinde de pirim oturur

   1Bir köşesi var, ikrar alırlar;

   2bir köşesinde de ikrarı güderler.

   3Bir köşesi var, sema ederler;

   4bir köşesinde de pîrim oturur.

   Sayım burada erkâna geliyor: ikrar alanlar, aldığı ikrarı güdenler, semâ edenler. Üçü de Bektaşî meydanının işleridir ve dördüncü dizede pîr, kendi tekkesine oturur gibi yerleşiyor. Şehir böylece çarşıdan ve tabiattan geçip bir tekkeye dönüşmüş oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Seyyid Ali Sultan böyle söyledi

   İndi aşkın deryâsını boyladı

   Bir köşesinde müekkel bekledi

   Bir köşesinde Şah - Merdan oturur

   1Seyyid Ali Sultan böyle söyledi;

   2indi, aşkın denizinin derinliğini ölçtü.

   3Bir köşesinde görevli melek bekledi;

   4bir köşesinde Şâh-ı Merdân oturur.

   Mahlas dizesi şiiri bir başkasının ağzına bırakır gibi kuruluyor: “böyle söyledi”. İkinci dize aşkı denize çevirip derinliğini ölçmeyi, yani boylamayı ekliyor. Kapanışta müekkel ile Şâh-ı Merdân yan yana duruyor; biri bekleyen görevli melek, öteki Ali. Kaynak son adı boşluklu dizmiş.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle