Yâ İlâhî sen beni insâna muhtâc eyleme

Konuşan Allah’tan kendisini insana, nankör cahile ve düşmana muhtaç etmemesini ister. Herkesin mabudu ve devletin kaynağı Allah’tır; namert elinden mal ve mevki reddedilir. İmam, Rahman Arşı, zemzem ve Beyt-i Mükerrem aşkına lütuf kapısından başka cana muhtaç olmama duası edilir. Bin bir adı bilen Allah’a gece gündüz niyaz edilir; Ömer’in dertli kılınıp dermana muhtaç bırakılmaması istenir. “i e” bozuk yüzeyi korunur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yâ İlâhî sen beni insâna muhtâc eyleme

   Olur olmaz nâhalef nâdâna muhtâc eyleme

   1Ey Allah’ım, beni insana muhtaç etme;

   2Olur olmaz nankör ve cahile muhtaç etme.

   Dua insana muhtaç olmamayı ister; insan topluluğu bütünüyle kötülenmeden bağımlılık reddedilir. “Olur olmaz” seçimsizliği, “nâhalef nâdân” nankörlük ve bilgisizliği ekler; yardım arayanın değersiz ellere düşme korkusu belirginleşir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ol Habîbin Fahr-i âlem Mustafâ’nın aşkına

   Dostumu koyup beni düşmâna muhtâc eyleme

   1O sevgilin, âlemin övüncü Mustafa aşkına;

   2Dostumu bırakıp beni düşmana muhtaç etme.

   Aracılık “Habîb” ve “Fahr-i âlem Mustafâ”nın aşkına bağlanır; Peygamber hürmeti duanın gücüdür. Dostu bırakıp düşmana muhtaç kalmak ahlaki düzenin tersine dönmesidir, konuşan bu değiş tokuştan korunmayı ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Cümlenin ma’bûdu sensin sendedir devlet kemâl

   İstemem nâmerd elinden devlet-i mâl ü menâl

   1Herkesin mabudu sensin, devlet ve olgunluk sendedir;

   2Namert elinden mal ve makam zenginliği istemem.

   Allah “cümlenin ma’bûdu” ve devlet-kemalin sahibi sayılır; zenginlik kaynağı insan değildir. “Nâmerd eli”nden mal ve menal istememek, ekonomik ihtiyaç karşısında bile onur sınırı çizer ve önceki insana muhtaç olmama isteğini somutlaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kendi lûtfundan kerem kıl ey kerîm-i Zülcelâl

   Düşmana değil dahi dostâne muhtâc eyleme

   1Kendi lütfundan cömertlik et ey Zülcelâl’in kerimi;

   2Düşmana değil, dostlara da muhtaç etme.

   Kerem doğrudan Allah’ın “kendi lûtfu”ndan istenir; başka aracı el reddedilir. İkinci dize şaşırtıcı biçimde yalnız düşmana değil “dostâne” de muhtaç olmamayı diler; bağımsızlık yakın çevrenin iyiliğine bile bağlanmamak olarak genişler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kıl inâyet sen bana hazret-i İmam aşkına

   Cennet-i uzmâ i e ol Arş-i Rahman aşkına

   1Hazret-i İmam aşkına bana yardım et;

   2Büyük cennet “i e” o Rahman Arşı aşkına [bozuk harf dizisi korunur].

   Hazret-i İmam aşkı ilahî inayet için aracıdır. Sonraki “Cennet-i uzmâ i e ol Arş-i Rahman” yüzeyindeki ayrık harfler tahminle birleştirilmez; büyük cennet ve Rahman Arşı hürmeti görünür, aradaki bağ kapalı kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Âb-ı zemzem dahi ol Beyt-i mükerrem aşkına

   Bâb-ı eltâfından özge câna muhtâc eyleme

   1Zemzem suyu ve o yüce Beyt aşkına;

   2Lütuf kapından başka cana/kişiye muhtaç etme.

   Zemzem ile “Beyt-i mükerrem” Mekke’nin su ve yapı kutsallığını aynı duaya taşır. “Bâb-ı eltâf” Allah’ın lütuflar kapısıdır; bundan başka “câna” muhtaç olmamak, yardımın tek girişini ilahî kapı olarak belirler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bin bir ismin sâhibisin sırrımız yoktur sana

   Gice Gündüz ağlayup budur niyâzım dâimâ

   1Bin bir adın sahibisin, sana gizli sırrımız yoktur;

   2Gece gündüz ağlayarak sürekli duam budur.

   Bin bir isim Allah’ın çok yönlü kudretini, sırların ona kapalı olmaması mutlak bilgiyi anlatır. Gece gündüz ağlamak duanın sürekliliğini sağlar; niyaz değişmeyen tek cümle olarak zamanın iki yarısını kaplar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   İns ile cin kurd ile kuş cümlesi kuldur sana

   Ömer’i derdli edüp dermâna muhtâc eyleme

   1İnsan, cin, kurt ve kuşun hepsi sana kuldur;

   2Ömer’i dertli edip dermana muhtaç etme.

   İnsan ve cinin yanına kurt ile kuş eklenir; akıllı, görünmez, vahşi ve uçan varlıkların tamamı Allah’ın kuludur. Ömer’in dertli kılınıp sonra dermana muhtaç edilmemesi, hastalık ve çare zincirinin baştan engellenmesini ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle