Yâ Rab belâ-yı aşk ile kıl âşinâ meni

Leylâ vü Mecnûn’da Mecnûn’un Kâbe’de okuduğu; kurtulmak yerine daha çok belaya tutulmayı dileyen ve sonunda benlikten korunmayı isteyen sekiz beyitlik dua gazeli.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yâ Rab belâ-yı aşk ile kıl âşinâ meni

   Bir dem belâ-yı aşkdan etme cüdâ meni

   1Yâ Rab, beni aşkın belasıyla tanıştır.

   2Bir an bile beni aşkın belasından ayırma.

   Dua kalıbı ters çalışıyor: İstenen şey kurtuluş değil, belaya alışmak. İlk beyit aşkı bir felaket olarak adlandırıp aynı cümlede ondan ayrılmamayı dileyerek bütün gazelin mantığını kuruyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Az eyleme inâyetüni ehl-i derdden

   Ya‘ni ki çoh belâlara kıl mübtelâ meni

   1Dert sahiplerinden yardımını eksiltme;

   2yani beni çok belaya tutulmuş kıl.

   “İnâyet” normalde sıkıntının hafifletilmesi demek; burada bela çokluğu olarak açıklanıyor. Mecnûn dua dilinin sözlüğünü değiştiriyor, lütuf ile musibet aynı kelimeye sığıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Oldukça men götürme belâdan irâdetüm

   Men isterem belânı çü ister belâ meni

   1Ben var oldukça isteğimi beladan çevirme;

   2bela beni istediği gibi ben de belayı isterim.

   Bela ile âşık, karşılıklı istekli iki taraf gibi konuşuyor. İlişki tek yönlü bir çile olmaktan çıkıp anlaşmaya dönüşüyor; kimin kimi aradığı belirsiz kalıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Temkînümi belâ-yı mahabbetde kılma süst

   Tâ dûst ta‘n edüp demeye bî-vefâ meni

   1Sevgi belası içinde dayanma gücümü gevşetme,

   2ki dost beni kınayıp vefasız demesin.

   Dayanma gücü isteniyor ama sebebi kendi rahatı değil: Dost “vefasız” demesin. Mecnûn acıyı çekmeyi bir itibar meselesi yaparak sabrı sevgilinin gözüne bağlıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Getdükçe hüsnin eyle ziyâde nigârumun

   Geldükçe derdine beter et mübtelâ meni

   1Sevgilimin güzelliğini gittikçe artır;

   2onun derdine tutkunluğumu da gittikçe ağırlaştır.

   Güzellik ile dert aynı hızda büyütülmek isteniyor. İki dize bir denklem kuruyor: Leylâ ne kadar güzelleşirse Mecnûn o kadar çok acıyacak, kimse de bunu azaltmasın.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Men handan ü mülâzemet-i i‘tibâr ü câh

   Kıl kâbil-i saâdet-i fakr ü fenâ meni

   1Ben nerede, itibar ile makam peşinde koşmak nerede?

   2Beni yokluğun ve fakirliğin saadetine yetenekli kıl.

   İtibar ile makam bir anda gülünç görünüyor: “Ben nerede, o nerede?” Mecnûn yükselme isteğini reddedip yerine yokluğu koyuyor; dilenen şey artık başarı değil eksilme.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Eyle zaîf eyle tenüm fürkatinde kim

   Vaslına mümkün ola yetürmek sabâ meni

   1Ayrılığında bedenimi öyle zayıflat ki

   2sabah rüzgârı beni sevgiliye ulaştırabilsin.

   Zayıflık burada bir kayıp değil, ulaşım aracı: Beden hafifleyince rüzgâr onu taşıyabilir. Kavuşmanın şartı güçlenmek değil, taşınacak kadar erimek oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Nahvet kılup nasîb Fuzûlî kimi mana

   Yâ Rab mukayyed eyleme mutlak mana meni

   1Fuzûlî gibi bana da bir kibir payı nasip edip

   2yâ Rab, beni bütünüyle kendime bağlı kılma.

   Sekiz beyit boyunca bela isteyen dua, sonunda tek bir şeyden korunmak istiyor: kendine bağlı kalmak. Mecnûn’un dilinden konuşan Fuzûlî, benliği aşkın belasından daha ağır bir yük sayıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle