Yaban yerde ne gezersin

Oğlanlar Şeyhi İbrahim insanı vahdet nüshası, kudret nefesi, Hak aynası ve âlemin canı olarak över. Yabanda hayvan gibi dolaşmak yerine insana ve şimdiki deme ulaşmak gerekir. Hak’ka giden yol insandan geçer; şair de müşküllerin çözülmesi için mana âleminden el almayı öğütler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yaban yerde ne gezersin

   Gel âdeme ir bu deme

   1Yabancı yerde niçin dolaşırsın?

   2Gel, insana eriş; bu ana ulaş.

   Yaban yer yalnız coğrafi uzaklık değil insan hakikatinden kopuk yaşama alanıdır. Nakarat, arayanı dışarıdaki belirsizliğe değil insanda görünen anlam ve şimdiki ‘dem’e çağırır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hayvan gibi ne yelersin

   Gel âdeme ir bu deme

   1Hayvan gibi niçin koşup durursun?

   2Gel, insana eriş; bu ana ulaş.

   Hayvan gibi yelmek amaçsız dürtü ve telaşla hareket etmektir. İnsana erişme buyruğu biyolojik tür değiştirmek değil, bilinç, sorumluluk ve manevi idrak kazanmak anlamına gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nüsha-i vahdet âdemdir

   Nefha-i kudret bu demdir

   1Birliğin nüshası insandır.

   2Kudretin nefesi bu andadır.

   İnsan birliğin bütün anlamlarını taşıyan nüsha, içinde bulunulan an da kudret nefesinin duyulduğu vakit sayılır. Şiir, hakikati uzak ve yabancı yerde arayan kişiyi hem insana hem şimdiye döndürerek vahdet öğretisini somut bir merkezde toplar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Âdemden gayrı ademdir

   Gel âdeme ir bu deme

   1İnsandan başkası yokluk sayılır.

   2Gel, insana eriş; bu ana ulaş.

   Kudret nefesinin bu demde olması yaratıcı etkinin geçmişe kapatılmadığını gösterir. İnsandan gayrının ‘adem’ sayılması, anlamın bilinçli insan tecrübesinde görünür olduğuna dair güçlü tasavvufî hükümdür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Âyîne-i Hak âdemdir

   Görünen yüzde bu demdir

   1Hak’kın aynası insandır.

   2Bu anda görünen insan yüzüdür.

   İnsan Hak aynasıdır; ayna kendinden görüntü üretmez, önündekini yansıtır. Görünen yüzün bu deme ait oluşu, ilahi işaretin soyut uzaklıkta değil yaşayan insan çehresinde arandığını belirtir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Her nefes ism-i a’zamdır

   Gel âdeme ir bu deme

   1Her nefes en yüce addır.

   2Gel, insana eriş; bu ana ulaş.

   Her nefesin ism-i a’zam oluşu sıradan soluk alışını kutsal anmaya dönüştürür. Nakarat, bu sürekli işareti fark etmek için insan hakikatine ve yaşanan ana dönmeyi yineler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Âdemdir rahmet-i rahman

   Âdemdir gevher-i her kân

   1Rahmân’ın rahmeti insandır.

   2Her madenin cevheri insandır.

   Rahmân’ın rahmeti olarak insan merhametin dünyadaki taşıyıcısıdır. Her madenin cevheri olması ise farklı varlık alanlarında saklı değerin insanda bilinç ve ahlak biçiminde toplandığını anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Âlem bedendir âdem can

   Gel âdeme ir bu deme

   1Âlem beden, insan candır.

   2Gel, insana eriş; bu ana ulaş.

   Âlem beden, insan can benzetmesi evreni büyük bir canlı gibi kurar. Beden cansız kalamayacağı için insanın varlığı âlemin kendi anlamını duyması ve ifade etmesi bakımından merkezî sayılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Âdemdir Hak’ka giden yol

   Hak’kı istersen âdem ol

   1Hak’ka giden yol insandır.

   2Hak’kı istiyorsan insan ol.

   Hak’ka giden yolun insan olması, Tanrı arayışını insana ilgisizlikle bağdaşmaz kılar. Manevi yol, insan yüzü, davranışı ve ilişkileri içinden geçerek sınanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Âdeme cümle eşyâ kul

    Gel âdeme ir bu deme

    1Bütün eşya insana hizmet eder.

    2Gel, insana eriş; bu ana ulaş.

    Hak’kı isteyenin ‘âdem ol’ması isimden öte nitelik kazanma buyruğudur. Eşyanın insana kul olması da üstünlüğü tüketim hakkı değil, varlığa karşı sorumluluk olarak düşündürür.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
11. 11

    İBRAHİM sen âdeme gel

    Kamu müşkilin olsun hal

    1İbrahim, sen insana gel.

    2Bütün güçlüklerin çözülsün.

    İbrahim kendi adına seslenerek genel öğüdü kişisel göreve çevirir. İnsana gelmek, müşkülleri tek başına çözmek yerine hakikati taşıyan insan topluluğunda anlamlandırmayı sağlar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
12. 12

    Âlem-i ma’nâdan el al

    Gel âdeme ir bu deme

    1Mana âleminden el al.

    2Gel, insana eriş; bu ana ulaş.

    Mana âleminden el almak rehberlik ve bağlılık kabul etmektir. Son nakarat, şairin bütün ayna, nefes ve cevher imgelerini yaşayan insanla kurulan bilinçli temasta toplar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle