Yahşi güzel olsa yaman denilmez

Sümmânî, güzeli doğru değerlendirmeyi ve değerli bir şeyin ancak yerinde olduğunda işe yarayacağını anlatır. Olgunlaşmamış meyve emeksiz yetişmez; rüyada görülen seçkin sevgiliye de yürüyerek değil, aşk atına binip daha baştan çalışarak varılır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yahşi güzel olsa yaman denilmez

   Münasipsiz atlas olsa giyilmez

   1İyi ve güzel olana kötü denmez.

   2Uygun değilse atlas bile giyilmez.

   İyi ve güzel olana kötü denememek doğru hükmün ölçüsüdür; atlas ise değerli olsa bile kullanıldığı yere uygun değilse giyilmez. İki dize, niteliğin yalnız pahalı görünüşle değil, yerindelik ve gerçek değerle anlaşılacağını söyler.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ham ağacın ham mevyası yenilmez

   Mizaç ehli isen yetişmek lâzım

   1Ham ağacın ham meyvesi yenmez.

   2İnce yaradılışlıysan olgunlaşmak gerekir.

   Ham ağaçtan çıkan ham meyvenin yenmemesi olgunlaşmanın zaman ve terbiye istediğini gösterir. Mizaç ehline yöneltilen ‘yetişmek’ buyruğu, insanın da meyve gibi işlenmesi gerektiğini söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sevdiğim bir güzel kalem Baş ama,

   Edalı, cilveli sernakkaş ama,

   1Sevdiğim güzelin kaşları kalemle çizilmiş gibi.

   2Edalı, cilveli ve usta işi süslüdür.

   Kalem kaş ve usta nakış benzetmesi sevgilinin yüzünü sanat eseri gibi kurar. Eda ile cilve bu donmuş resmi hareketlendirir; güzellik hem çizginin kusursuzluğunda hem tavrın canlılığındadır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Güzelin safası, namı hoş ama,

   Evelce uğrunda çalışmak lâzım!

   1Güzelin sefası ve adı hoş olsa da,

   2Daha baştan onun uğrunda çalışmak gerekir.

   Sevgilinin sefası ve ünü hoş olsa bile ona erişim kendiliğinden gelmez. ‘Evvelce çalışmak’ sözü, aşkın yalnız hayranlık değil daha yolun başında kabul edilen emek ve sorumluluk olduğunu vurgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   SÜMMANÎ bu hali gördü rüyada

   Ne bilsin dil ile ede ifade

   1Sümmânî bu hâli rüyasında gördü.

   2Bunu dille nasıl anlatacağını bilemez.

   Rüyada görülen hâlin dille ifade edilememesi aşk tecrübesinin anlatım sınırını gösterir. Sümmânî gördüğünü şiire dökerken bile sözün yaşanan yoğunluğa tam yetişmediğini açıkça kabul eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ona erişilmez gider piyade

   Binip aşk atına ulaşmak lâzım

   1Ona yaya giderek erişilmez.

   2Aşk atına binip ulaşmak gerekir.

   Sevgiliye yaya erişilememesi sıradan çabanın yetersizliğidir; aşk atına binmek ise doğru kuvveti seçmektir. Son iki dize olgunlaşma ve çalışma düşüncesini hızlı, yönlü bir manevi yolculukla tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle