Yârdan Ayrılmışım

Sevgiliden ayrılan şairin tek arkadaşı gam, gözyaşı ise kan olur. Mansur, bülbül, pervane ve Yusuf kıssaları üzerinden ayrılığın ölümle eş olduğunu anlatır; Gevherî son bentte bir günlük sevince karşı bin gün gam çektiğini söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yardan ayrılmışım hemdemim gamdır

   Gözlerimden akan hun ile nemdir

   1Sevgiliden ayrıldım; arkadaşım gamdır.

   2Gözlerimden akan kanlı yaştır.

   Ayrılıkta insana eşlik eden tek varlık gamdır; gözyaşının kana dönüşmesi, dost yokluğunu bedensel acıyla doldurur. “Hun ile nem” birleşimi gözyaşını kanla karıştırır; gam yalnız arkadaş değil bedenden çıkan iz olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yitirdim Leylâ’mı Mecnun’a döndüm

   Ne mihnetim mihnet ne demim demdir

   1Leylâ’mı yitirdim, Mecnun’a döndüm.

   2Ne sıkıntım gerçek sıkıntı, ne zamanım zamandır.

   Leylâ’dan ayrılık anlatıcıyı Mecnun kimliğine taşırken gündelik zaman ve sıkıntı ölçülerini de işlemez kılar; böylece aşk acısı yalnız bir duygu değil, hayatın bütün ölçülerini bozan bir hâle dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Güç imiş Mansur’a dardan ayrılmak

   Bülbülün işidir hardan ayrılmak

   1Mansur için darağacından ayrılmak güçtür.

   2Bülbülün işi dikenden ayrılmaktır.

   Mansur’un darı ve bülbülün dikeni ayrılmanın güçlüğüne örnektir; ikisi de kişinin kimliğine bağlanmış acı mekânlarıdır. Dar ve har ses yakınlığıyla birleşir; Mansur ile bülbül kendi acı araçlarından ayrılamayan iki örnek olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Göz görürken şöyle yardan ayrılmak

   Billâh efendim ölümle tev’emdir

   1Göz göre göre sevgiliden ayrılmak,

   2vallahi efendim, ölümün eşidir.

   Sevgili göz önündeyken ondan kopmak ölümle ikiz sayılır; ayrılık uzaklıktan değil, erişememekten doğar. “Göz görürken” kaydı, sevgilinin yok değil erişilmez oluşunu ölüm kadar ağır kılan ayrıntıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Cemalin şem’ine oldum pervane

   Kal oldum aşkınla ben yane yane

   1Yüzünün mumuna pervane oldum.

   2Aşkınla yana yana dilsiz kaldım.

   Âşık yüz mumunun pervanesi olur ve yana yana sözünü kaybeder; ışığa yaklaşma arzusunun bedeli yanış ve suskunluktur. Pervanenin ışık çevresindeki hareketi “yane yane” tekrarıyla sürer; yanış dili sonunda susturur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Evvel merhem idi vuslatın cane

   Şimdi hayallerin derdime emdir

   1Önce kavuşman cana merhemdi.

   2Şimdi hayalin derdimin ilacıdır.

   Kavuşma eskiden cana merhemken artık yalnız hayal ilaçtır; gerçek yakınlığın yerini zayıf bir hatıra almıştır. Vuslat ile hayal arasındaki düşüş, gerçek merhemin yerini yalnız zihinsel bir teselliye bıraktığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Yusuf’un nesli misin ey gözü mestim

   Çah içre kaldım yetişmez destim

   1Ey sarhoş gözlüm, Yusuf’un soyundan mısın?

   2Kuyuda kaldım; elim yetişmiyor.

   Sevgili Yusuf güzelliğiyle anılır, anlatıcı kuyuda eli yetişmeyen kişi olur; kıssa erişilemeyen kurtuluşu açıklar. Kuyudaki elin yetişmemesi, Yusuf kıssasının kurtarılma anını anlatıcı için sürekli erteler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   GEVHERÎ’nin halin sorarsan dostum

   Bir gün güler isem bin günüm gamdır

   1Dostum, Gevherî’nin hâlini sorarsan,

   2bir gün gülersem bin günüm gamdır.

   Mahlaslı kapanış sevinç ile gamın oranını verir: Bir günlük gülüşe karşı bin günlük acı, hayatın dengesizliğidir. Bir güne karşı bin gün hesabı, kapanıştaki gamı mecazdan ölçülebilir bir eşitsizliğe dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle