Çık, Bahar Bahçesine Bak

Şair sevgiliyi bahar gezintisine çağırır; sümbül, menekşe, lale, bülbül ve taze fidanlar askerî ve şenlikli bir düzen içinde canlanır. Son bentte tabiat tasvirinden kişisel yakarışa dönerek sevgilinin ilgisizliğinin gönlünde açtığı kırgınlığı gösterir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sevdiğim şad olup gönlün açılsın

   Çık teferrüc eyle sebzezara bak

   1Sevdiğim, sevin de gönlün açılsın.

   2Çık, gezinti yap ve yeşilliğe bak.

   Sevgilinin neşelenmesi bahar gezintisine bağlanır; yeşilliğe bakmak iç sıkıntısını açacak doğrudan bir davet niteliğindedir. Dışarı çıkma çağrısı, ruh hâlinin kapalı iç mekânda değil yeşeren tabiatla temas ederek değişeceğini varsayar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Üstüne envai nesim saçılsın

   Sana muntazırdır gül’izara bak

   1Üzerine türlü esintiler saçılsın.

   2Seni bekleyen gül yüzlüye bak.

   Esintilerin sevgilinin üzerine saçılması ve gül yüzlünün onu beklemesi, baharı kişisel bir karşılama törenine dönüştürür. Rüzgârın dokunuşu ile gül yüzlünün bakışı, sevgiliyi bahçede bekleyen iki ayrı karşılayıcı güç olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Zerrin kadeh sümbül açıldı yeni

   Kalktı hurûç etti gülşenin beyi

   1Altın renkli çiçek ve sümbül yeni açıldı.

   2Gül bahçesinin beyi ortaya çıktı.

   Yeni açan altın çiçek ve sümbülün ardından gül bahçesinin beyi ortaya çıkar; çiçekler arasında açık bir rütbe düzeni kurulur. “Bey” sözü güle aittir; sümbül ile zerrin kadeh onun ortaya çıkışını hazırlayan bahçe topluluğu gibi görünür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Şita iklimini fethettim deyi

   Donanma eylemiş nevbahara bak

   1Kış ülkesini fethettim diye,

   2donanmış olan ilkbahara bak.

   İlkbahar kış ülkesini fetheden bir hükümdar gibi donanır; mevsim değişimi askerî zafer ve şenlik görüntüsü kazanır. Donanma kelimesi hem süslenmeyi hem sefer hazırlığını taşır; bahar kışa karşı zafer kazanmış gibi sahneye çıkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Benefşe haymeler kurmuş her giyah

   Çiçekler aybını görmeğe nagâh

   1Menekşe her otun yanında çadır kurmuş.

   2Çiçekler ansızın birbirinin ayıbını görmeye çıkmış.

   Menekşelerin otlar arasına çadır kurması bahçeyi ordugâha çevirir; çiçeklerin ayıp görmeye gelişi bu kalabalığı hareketlendirir. Çadır ve ayıp görme ifadeleri, sessiz bitkileri birbirini izleyen kalabalık bir bahar cemiyetine dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Sanki alay kurmuş bir alay sipah

   Sahra zerrin olmuş lâlezara bak

   1Sanki bir bölük asker alay kurmuş.

   2Ova altın rengine dönmüş; lale bahçesine bak.

   Çiçekler bir asker alayı gibi sıralanırken ova altın rengine bürünür; lale bahçesi düzen ve renk içinde seyredilir. Askerî diziliş yalnız biçimi, altın ova ise rengi verir; iki dize bahçeyi hem düzen hem parlaklıkla kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Şeyda bülbül durmaz eyler figanlar

   Safalar kesbeder sağ olan canlar

   1Çılgın bülbül durmadan feryat eder.

   2Hayatta olan canlar sevinç kazanır.

   Bülbülün dinmeyen feryadı ile yaşayanların sevinci karşıttır; aynı bahar biri için acı, öteki için neşe üretir. Bu karşıtlık, baharın herkesi aynı duyguda birleştirmediğini; bülbülün aşk yüzünden yine inlediğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Cümle yeşil giymiş taze fidanlar

   Şiveler arzeder ruzigâra bak

   1Bütün taze fidanlar yeşil giymiş.

   2Nazlarını sergilerler; şu devrana bak.

   Yeşil giymiş taze fidanlar, birer canlı varlık gibi nazlarını sergiler; rûzigâr burada rüzgâr diye kesinleştirilmez, devran veya zaman anlamı bağlama uygun olasılık olarak korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   GEVHERÎ’ye istiğna etme canım

   Göster endamını servi revanım

   1Canım, Gevherî’ye ilgisiz davranma.

   2Ey yürüyen servi, boyunu göster.

   Şiir tabiat tasvirinden sevgiliye döner; Gevherî, ilgisizliği bırakıp servi boyunu göstermesini doğrudan ister. Servi benzetmesi sevgilinin uzun ve salınan boyunu görünür kılar; istenen şey bahçedeki ağaç değil onun endamıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Sensiz cefadayım mehi tâbanım

    Derunumda olan inkisara bak

    1Ey parlak ayım, sensiz cefa içindeyim.

    2İçimdeki gönül kırıklığına bak.

    Parlak aya benzetilen sevgilinin yokluğu cefa yaratır; son bakış bahçeye değil, anlatıcının içindeki kırgınlığa yönelir. Aynı “bak” buyruğu şiirin başında yeşilliğe yönelmişken burada sevgiliyi âşığın kırılmış gönlüne çevirmektedir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle