Yazın evel baharında
Elmayı aşkın nişanı sayan semai; dalındaki elmayı yere düşmeden koparmayı öğütlüyor, sonunda o elmanın kadrini bilmeyen birinin eline geçmesinden yakınıyor.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Yazın evel baharında
Teferrüçte gör elmayı
Yel esip yere düşmeden
Budağında kır elmayı
1Yazın ilk baharında,
2gezinirken elmaya bak.
3Rüzgâr esip yere düşürmeden
4onu dalında kopar.
- 2
Elmanın dudağı ağlar
Gözüm yaşı durmaz çağlar
Beyler, paşalar, ağalar
Diz üstüne kor elmayı
1Elmanın dudağı ağlıyor.
2Gözümün yaşı durmadan akıyor.
3Beyler, paşalar, ağalar
4elmayı dizlerinin üstüne koyuyor.
Elma bir meyve olmaktan çıkıp ağlayan bir dudak kazanıyor. Aynı elma beylerin dizinde saygıyla duruyor; şairin payına düşen ise yalnız gözyaşı.
- 3
gönlüm
Elmadır âşıka
Elmasız yare kavuşan
anar elmayı
1Gönlüm perişan, perişan.
2Âşığın nişanı elmadır.
3Elmasız olarak yârine kavuşan
4âh eder, elmayı anar.
Elma burada bir armağan değil, sevdanın belgesi. Onu götürmeden kavuşan biri kavuşmuş sayılmıyor; buluşma gerçekleşiyor ama elde tutulacak bir işaret kalmıyor.
- 4
Karacoğlan kaynar, coşar
Aşk dalgası boydan aşar
Bir kötüye yolu düşer
Kadrin bilmez yer elmayı
1Karacoğlan kaynıyor, coşuyor.
2Aşk dalgası boyunu aşıyor.
3Elmanın yolu kötü birine düşüyor.
4O da kıymetini bilmeden yiyor.
Şiir bir yeme sahnesiyle kapanıyor: Nişan olan elma, kadrini bilmeyen birinin ağzında sıradan bir meyveye dönüyor. Kaybedilen elma değil, ona yüklenen anlam.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak’ın 144085 numaralı sürümü esas alındı (kitap s. 80, tarama s. 90, tarama sürümü 137986); antolojide “— 6 —” numarasıyla veriliyor. Üçüncü dörtlükteki “Aheder” kaynakta bitişik dizilmiş; “âh eder” okunuşu günümüz Türkçesi satırına yansıtıldı, özgün yazım korundu. Metin, Sadettin Nüzhet Ergun’un Halk Edebiyatı Antolojisi adlı derlemesinin (İstanbul, 1938) taranmış nüshasından aktarıldı. Dizegâh’taki bu beş ek metnin tamamı aynı derlemeye bağlıdır; türkü icralarında dolaşan başka varyantlarla karıştırılmadı. Kaynakta büyük harfle dizilen mahlas (KARACOĞLAN) normal yazıma çevrildi; harf kadrosuna, noktalamaya ve dize düzenine dokunulmadı.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Öğüt açık: Rüzgâr esip elmayı yere düşürürse artık o elma kimsenin değil. Zamanlamayı havaya bırakmamak, sevdada geç kalmamanın en kısa söylenişi; koparmak bir cesaret işi sayılıyor.