Yeşil başlı gövel ördek
Göle doğru uçan ördek, inci mercan yükleyip gelen turna ve sevgiliye iletilemeyen söz; dört bendin hepsi “karşı” sözüyle kapanıp bakışı sürekli uzağa çeviriyor.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Yeşil başlı ördek
Uçar gider göle karşı
Eğricesin tel tel etmiş
Döker gider yare karşı
1Yeşil başlı boz ördek
2göle doğru uçup gidiyor.
3Kıvrım tüylerini tel tel ayırmış,
4sevgiliye doğru dökerek gidiyor.
- 2
Telli turnam sökün gelir
İnci mercan yükün gelir
kokun gelir
Yâr oturmuş yele karşı
1Telli turnam katar katar geliyor.
2Yükü inci ve mercan.
3Renk renk kokusu önden geliyor.
4Yâr ise oturmuş, yüzü yele dönük.
Turna katarı inci ve mercan yüklü gelirken sevgili yalnız yele karşı oturuyor. Gelen bütün zenginlik onun elini boş bırakıyor; beklemekten başka bir işi yok.
- 3
Şahinim var bazlarım var
Tel alışkın sazlarım var
Yâra gizli sözlerim var
Deyemiyom ile karşı
1Şahinim var, avcı kuşlarım var.
2Teline alışkın sazlarım var.
3Yâre söyleyecek gizli sözlerim var.
4Ama halkın önünde söyleyemiyorum.
Şahini var, teline alışkın sazı var, gizli sözü de var. Elde olmayan tek şey mahremiyet; “ile karşı” sözü köyün gözünü hatırlatıyor ve o söz söylenmeden kalıyor.
- 4
Karacoğlan
Veren alır tatlı canı
Yakışmazsa öldür beni
Yeşil bağla ala karşı
1Karacoğlan geçicidir, geçici.
2Tatlı canı veren, geri de alır.
3Sana yakışmıyorsam öldür beni.
4Kırmızının karşısına yeşil bağla.
Şair önce kendi geçiciliğini iki kez söylüyor, sonra ölüm iznini sevgilinin eline veriyor. Son dizedeki yeşil–al karşıtlığının yas mı süs mü olduğu kaynakta açık değil.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak’ın 138753 numaralı sürümü esas alındı; sayfa metni doğrudan tarama sayfasından çağırıyor (kitap s. 77, tarama s. 87, tarama sürümü 111061, düzeltmesi tamamlanmış). Antoloji şiiri Karacaoğlan bölümünün “— 1 —” numaralı ilk parçası olarak veriyor. Metin, Sadettin Nüzhet Ergun’un Halk Edebiyatı Antolojisi adlı derlemesinin (İstanbul, 1938) taranmış nüshasından aktarıldı. Dizegâh’taki bu beş ek metnin tamamı aynı derlemeye bağlıdır; türkü icralarında dolaşan başka varyantlarla karıştırılmadı. Kaynakta büyük harfle dizilen mahlas (KARACOĞLAN) normal yazıma çevrildi; harf kadrosuna, noktalamaya ve dize düzenine dokunulmadı.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Ördek göle giderken tüyünü döküyor, arkasında bir iz bırakıyor. Âşık kendi gidişini de böyle görüyor: Yol alıyor ama her adımda kendinden bir parça eksiliyor.