Yücelerden Döndüreyim
Şair gönlünü yücelik iddiasından çevirip alçaklara indirmek, canını yolda bırakmak ve aşk ateşinde yürütmek ister. Dünya dışındaki bağlardan geçme, dostun gamını üstlenme ve gönlü Tırsî’ye uydurma çağrısı benliği eğitme hareketini sürdürür.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Yücelerden döndüreyin
Alçaklara gönül seni
1Yücelik iddiasından döndüreyim.
2Ey gönül, seni alçakgönüllülüğe indireyim.
- 2
Alçaklardan alçaklara
İndireyin gönül seni
1Gönlümü alçakların da alçağına,
2Ey gönül, seni indireyim.
Gönlü alçakların da alçağına indirme isteği, tevazuyu tek basamak değil sürekli derinleşen bir hareket yapar. İniş tevazunun ölçüsüdür. Bu vurgu, “Alçaklardan alçaklara” sözünde belirginleşir.
- 3
Başımın
Canımı yolda koyayın
1Başımdan vazgeçeyim.
2Canımı yolda koyayım.
Konuşan, başından vazgeçip canını yolda bırakmayı göze alır; iki dize, gönül terbiyesini benlikten ve candan geçiş kararıyla somutlaştırır. Bu vurgu, “Başımın terkin urayın” sözünde belirginleşir.
- 4
Ne kim olursam olayın
Koymayayın gönül seni
1Ne olursam olayım.
2Ey gönül, seni bırakmayayım.
Kendisi hangi hâle düşerse düşsün gönlünü bırakmamaya söz verir; terbiyeyi dış koşula bağlı olmayan gözetim olarak kurar. Bu vurgu, “Ne kim olursam olayın” sözünde belirginleşir.
- 5
Yürüyeyin
Aşk odun cane
1Yürüyeyin yana yana.
2Aşk ateşini cana vurayım.
Yana yana yürüyen kişi aşk ateşini cana vurmak ister; ilerleme ile yanış aynı gönül eğitiminde birleşir. Ateş canın yönünü değiştirir. Bu vurgu, “Yürüyeyin yane yane” sözünde belirginleşir.
- 6
Bakmayayın
Geçireyin gönül seni
1Bakmayayım Allah dışındaki şeylere.
2gönlüm, seni öteye geçireyim.
Tanrı dışındaki varlıklara bakmama kararı, gönlü masivadan geçirip öteye taşıma isteğine dönüşür. Bakış böylece bütünüyle arınır. Bu vurgu, “Bakmayayın masivaye” sözünde belirginleşir.
- 7
Dost gamın alayım başa
Yürüyeyin
1Dost gamın alayım başa.
2Yürüyeyin kalkıp düşerek.
Dostun gamını başına alan anlatıcı düşe kalka yürür; manevi yük, kusursuz değil ısrarlı bir hareket doğurur. Yol kusurlu adımlarla sürer. Bu vurgu, “Dost gamın alayım başa” sözünde belirginleşir.
- 8
dile gelmez işe
Uğradayın gönül seni
1Niteliği sözle anlatılamayan bir işe,
2gönlüm, seni yönelteyim.
Sözle nitelenemeyen işe gönlü uğratma dileği, varılacak makamı tanımlamak yerine deneyimin bilinmezliğini korur. Bilinmezlik burada amaçtır.
- 9
Sığmayın ol
Yüz ol
1Sığınayım o Mevlâ’ya.
2o yüce olana yüz süreyim.
Mevlâ’nın kuşatılamazlığı karşısında konuşan yüce olana yüz sürer; kavrayamama hâli bedensel saygı hareketine çevrilir. Saygı kavrayışın yerini alır.
- 10
ABDÜRRAHÎMÎ TÎRSÎ’ye
Uydurayın gönül seni
1Gönlüm, seni Abdürrahîmî Tırsî’ye,
2uydurup onun yoluna sokayım.
Gönlü Abdürrahîmî Tırsî’ye uydurma sözü, mahlaslı kişiyi hem konuşan hem de izlenecek yolun ölçüsü yapar. Terbiye mahlaslı örnekte tamamlanır.
Metnin kaynağı
Abdürrahim Tırsî mahlası gövdede görünür ve bağımsız bir okuyucunun kaynakla birebir karşılaştırmasıyla doğrulanmıştır.
Atıf kanıtını aç ↗Halk Edebiyatı Antolojisi, 1938; Abdürrahim Tırsî, basılı No. 2, PDF 203–204; 10 birim/20 dize. Görsel kanıt kayıt altındadır; tarama yeniden dağıtılmaz. Basılı aparat: dize 15, undefined: görünür yüzey korundu dize 17, undefined: görünür yüzey korundu dize 18, undefined: görünür yüzey korundu
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Ey dost senin derdin ileAbdurrahim Tırsî · Zikir ve kavuşma dileği taşıyan ilahi→
Konuşan gönlünü yücelik iddiasından çevirip alçaklara yöneltmek ister; gönül terbiyesi mekânsal bir inişle başlar. İlk yön aşağı doğrudur. Bu vurgu, “Yücelerden döndüreyin” sözünde belirginleşir.