Yüreğime şerha şerha yâreler urdu bu aşk

Aşkı bir yaralama olarak tarif eden yedi beyit. “Bu aşk” redifi her beyitte aynı özneyi işaret eder ve o özne hep bir şey yapar — yaralar, yakar, yolda bırakır. Şair şikâyet etmemeyi ise bir başarı değil, aşkın kendi eseri sayar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yüreğime şerha şerha yâreler urdu bu aşk

   Ciğerimi pür-delâl eyleyip yaktı bu aşk

   1Yüreğime dilim dilim yaralar açtı bu aşk;

   2ciğerimi delik deşik edip yaktı bu aşk.

   Gazel bir cerrah masası gibi açılıyor: şerha, yani kesik. Aşk burada duygu değil, bedene uygulanan bir işlem. Redif ilk beyitte failin kim olduğunu sabitliyor ve bir daha değişmiyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ne bir haber ne selâm var yârdan, ey dil, sabret

   Sana her dem yeni bir mihnet idüp geldi bu aşk

   1Yârdan ne haber var ne selam; ey gönül, sabret;

   2sana her an yeni bir sıkıntı getirip geldi bu aşk.

   Sessizlik en ağır cezalardan biri. Şair gönlüne sabır telkin ediyor ama gerekçe sunmuyor — çünkü ikinci dize, sabrın sonunda yeni bir mihnet olduğunu zaten söylüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Benem ol âşık-ı sadık ki şikâyet kılmayam

   Başa her ne gele birle rızâ kıldı bu aşk

   1Ben o sadık âşığım ki şikâyet etmem;

   2başa her ne gelirse gelsin razı kıldı bu aşk.

   Rıza, tekke şiirinin çekirdek kavramı. Ama beytin inceliği şurada: razı olan şair değil, onu razı eden aşk. İrade yine karşı tarafta.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Nice ârif var iken mecliste ol bir nâdânı

   Getirip kıldı reh-i aşkda rehber bu aşk

   1Mecliste nice arif varken o bir cahili

   2getirip aşk yolunda kılavuz yaptı bu aşk.

   Aşkın seçimi liyakate bakmıyor. Bilenler otururken bilmeyen öne geçiriliyor — bu, tasavvufta “ilim değil, hâl” diye anlatılan ölçünün şiirdeki karşılığı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Deme kim ‘aşk bu değil’ aşk bu imiş hakîkat

   Seni ser-gerdan edip yolda koyarsa bu aşk

   1“Aşk bu değil” deme; hakikat şu ki aşk buymuş:

   2seni şaşkına çevirip yolda bırakırsa bu aşk.

   Bir tanım beyti. Aşkın alameti kavuşmak değil, yolda bırakılmak. Şair itiraz edecek okuru baştan susturuyor: beklediğin şey aşk değildi.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Kime sorsan ‘aşk nedir?’ bir nice tarif eder

   Kime bir renk olur aşk, kime bir hâl olur aşk

   1Kime sorsan “aşk nedir?” diye bir sürü tarif eder;

   2kimine bir renk olur aşk, kimine bir hâl olur aşk.

   Tanımların çokluğu tanımsızlığın kanıtı sayılıyor. “Renk” dıştan görüneni, “hâl” içten yaşananı anlatıyor; ikisi arasındaki fark, aşkı bilmekle yaşamak arasındaki farktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Eşrefoğlu Rûmî der: Bu aşk bir bahr-i ummandır

   Nice bin mest-i dil-i şeyda gezerken yok olur aşk

   1Eşrefoğlu Rûmî der ki: Bu aşk bir okyanustur;

   2nice bin çılgın gönüllü sarhoş gezerken yok olur aşk.

   Mahlas beyti ölçeği değiştiriyor: yaradan okyanusa. Son dizedeki “yok olur” iki türlü okunabilir — âşıklar yok olur ya da aşkın kendisi. Beyit ikisini de mümkün bırakıyor; fenâ düşüncesi tam olarak bu belirsizlikte durur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle