Kendi Hâlimde Yürürken
Üftâde kendi hâlinde yürürken unutulmaz bir derde düştüğünü, dostların ve meleklerin bile buna cevap veremediğini anlatır. Akıl tedbir bulamaz, kavuşma ayrılığa dönüşür; son birim derdin insanın kendi içinden gelen hitap olduğunu bildirir.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Yürürken kendi hâlimde
Unulmaz derde düş oldum
1Yürürken kendi hâlimde.
2Unutulmaz bir derde düştüm.
- 2
Kamu yarenlere sordum
Bilür var mı benim derdim
1Bütün dostlara sordum.
2Derdimi bilen biri var mı?
Dostlara derdi bilen olup olmadığını sorması, yaşadığı hâli paylaşacak ve adlandıracak bir tanık aradığını gösterir. Tanık arayışı derdin yalnız taşınamadığını sezdirir.
- 3
Gönül arşa irişmişken
Ululara yetişmişken
1Gönül arşa erişmişken.
2Ululara yetişmişken.
Gönlün arşa yükselip ululara erişmesi, derdin sıradan üzüntü değil yüksek bir manevî tecrübe olduğunu düşündürür. Arşa erişmek bile yaşanan soruyu cevaplamaya yetmez.
- 4
Cevab virmediler gördüm
Unulmaz derde düş oldum
1Cevap vermediler gördüm.
2Unutulmaz bir derde düştüm.
Uluların cevap vermemesi, yaşanan hâlin başkasının sözüyle çözülemeyecek kadar kişisel oluşunu açığa çıkarır. Sessizlik, cevabın ululardan değil içten geleceğini hazırlar.
- 5
Çoğ itdim âh ile zârı
Yoğ itdim cümle hep varı
1Çok ah edip inledim.
2Var olan her şeyi gözümden çıkardım.
Ah edip inlerken bütün varını yok etmesi, derdin benliği ve sahipliği eritme gücünü belirtir. Varlığın silinmesi derdin dönüştürücü bedelidir.
- 6
Meleklere katışmışken
Unulmaz derde düş oldum
1Meleklere karışmışken.
2Unutulmaz bir derde düştüm.
Meleklere karışmış olsa bile unutulmaz dert sürer; yüksek mertebe acıyı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Melek yakınlığı insanî sızıyı bastıramaz.
- 7
Cemi’ yârenlerim kaçtı
Kamu bildiklerim şaştı
1Bütün dostlarım kaçtı.
2Bütün bildiklerim şaştı.
Dostların kaçması ve tanıdıkların şaşması, manevî dönüşümün kişiyi önceki topluluğundan yalnızlaştırdığını gösterir. Şaşkın dostlar şairin yeni hâline yabancı kalır.
- 8
Umar idim görem yâri
Unulmaz derde düş oldum
1Sevgiliyi görmeyi umuyordum.
2Unutulmaz bir derde düştüm.
Sevgiliyi görme umudu nakaratın acısına döner; beklenen kavuşma henüz gerçekleşmediği için umut sızıyı büyütür. Yâri görememek umudu sürekli bekleyişe çevirir.
- 9
etmeğe aklım
İrişmez oldu hiç fikrim
1Aklım bir çare bulmaya yetmiyor.
2Düşüncem artık hiçbir çareye erişmez oldu.
Akıl ve düşünce çare bulamaz hâle gelir; şiir derdin rasyonel tedbirle denetlenemediğini açıkça kabul eder. Aklın sınırı manevî derdin ölçülemezliğinde belirir.
- 10
Visâlin firkate düşdü
Unulmaz derde düş oldum
1Kavuşma umudum ayrılığa dönüştü.
2Unutulmaz bir derde düştüm.
Kavuşmanın ayrılığa dönüşmesi güçlü bir paradokstur; yaklaşma arzusu mesafe bilincini daha keskin kılar. Vuslat ile firkat aynı gönülde çatışır.
- 11
Garîb ÜFTADE bu derdi
Gönülde saklasan yeğdi
1Garip ÜFTADE, bu derdi.
2Gönülde saklasan daha iyiydi.
Üftâde derdi gönülde saklamanın daha iyi olacağını söyler; dışarıdan cevap gelmeyince sır içe emanet edilir. Saklama öğüdü derdi gönlün mahrem sırrına çevirir.
- 12
Unulmaz derde düş oldum
1Sana kendi içinden bir ses erişti.
2Unutulmaz bir derde düştüm.
İnsana kendisinden ulaşan hitap, derdin kaynağını dışarıdan içe taşır ve şiiri öz-bilgi eşiğinde bitirir. İç hitap, aranan cevabın öznenin kendisinde olduğunu sezdirir.
Metnin kaynağı
Üftâde mahlası gövdede görünür ve bağımsız bir okuyucunun kaynakla birebir karşılaştırmasıyla doğrulanmıştır.
Atıf kanıtını aç ↗Halk Edebiyatı Antolojisi, 1938; Üftâde, basılı No. 7, PDF 211–212; 12 birim/24 dize. Görsel kanıt kayıt altındadır; tarama yeniden dağıtılmaz.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Görmez isem cemaliniÜftâde · İlahî adı zikreden vuslat ilahisi→
Kendi hâlinde yürüyen öznenin ansızın unutulmaz derde düşmesi, manevî değişimin beklenmedik başlangıcıdır. Sükûnetten derde geçiş şiirin ani kırılma noktasıdır.