Şeref Hanım

Şeref Hanım kimdir?

Şeref Hanım, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ne göre 1224/1809'da İstanbul'da doğmuş, 1277/1861'de aynı şehirde ölmüş ve Yenikapı Mevlevîhânesi'nde defnedilmiş bir divan şairidir. Şair Mehmed Nebîl Bey'in kızıdır.

Adı 19. yüzyılda divan sahibi kadın şairler arasında anılır. Aynı madde dilinin sade, nazım tekniğinin kuvvetli olduğunu, lafız, anlam ve vezin hatasının çok az bulunduğunu; divan geleneğinden kopmadığı için imzası olmasa erkek bir şairin kalemi sanılabileceğini yazar.

Hayatı ve yaşadığı çevre

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ne göre 1224/1809'da İstanbul'da doğdu. Baba tarafı sadrazam Abdullah Nâ'ilî Paşa'ya, anne tarafı şeyhülislâm Âşir Efendi'ye dayanır. Mehmed Nâ'ilî adında bir erkek, Şerîfe Sâmiye Hanım adında bir kız kardeşi vardı. Eğitimini aile çevresinde kazandı ve bu yetişmede babası şair Nebîl Bey'in payı büyüktür.

Hayatı boyunca hiç evlenmedi; buna karşılık kız kardeşinin çocuklarına aşırı derecede bağlandı. Yenikapı Mevlevîhânesi şeyhi Osman Selâhaddin Dede'ye derviş oldu; Mevlevî tarikatına bağlı olmakla birlikte Kâdirî ve Rufâ'î tarikatlarına da ilgi duydu. Şiirlerinde seyyide olduğuna dair beyitler vardır, fakat hangi silsileyle Hz. Muhammed'e ulaştığı tespit edilememiştir.

Maddi sıkıntı çekti; kaynaklara göre akrabalarından miras yerine borç kaldı. Sadrazam Âlî Paşa'dan aylık 200 kuruş maaş aldığı kaydedilmiştir. TDV İslâm Ansiklopedisi bu yardımı kendisinin talep ettiğini belirtir.

Tek eseri divanıdır. 4803 beyitten oluşur ve 21 nazım şekliyle yazılmış 677 manzume içerir; bunların arasında 23 kaside, 122 tarih, 255 gazel ve 16 Kerbelâ mersiyesi vardır. Bir yazma nüshası İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi T. 2808'de bulunur; iki matbu baskısı 1284/1867 ve 1292/1875 tarihlidir. TDV İslâm Ansiklopedisi, metnin 2002'de Mehmet Arslan tarafından yayıma hazırlandığını kaydeder.

Şiir anlayışı ve dili

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü şiirlerinde zekâ ve espriyi öne çıkarır; aynı madde Kerbelâ hadisesine ve Âl-i Abâ'ya duyduğu derin bağlılığı belirgin bir izlek olarak gösterir. On altı Kerbelâ mersiyesi bu bağlılığın divandaki sayısal karşılığıdır.

Bu katalogdaki şiirlerinde acı, reddedilecek bir yük olarak değil oyalanılacak bir eşlik olarak kurulur: “Dildeki dâğ-ı fürûzânım ile eğlenirim” dizesindeki redif, şikâyeti bir kabullenmeye çevirir.

Kendi yazma edimini de şiirin konusu yapar; “eş'âr-ı perîşânım ile eğlenirim” derken şiiri, oyalanma yollarından biri olarak sayar.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• Dîvân4803 beyit; 21 nazım şekliyle 677 manzume — 23 kaside, 122 tarih, 255 gazel ve 16 Kerbelâ mersiyesi. Yazma: İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi T. 2808. Matbu: 1284/1867 ve 1292/1875. Mehmet Arslan'ın neşri 2002.

Edebiyat tarihindeki yeri

Şeref Hanım'ın divanı, 19. yüzyılda bir kadın şairin hacimli ve teknik olarak sağlam bir külliyat bırakabildiğinin belgesidir: 677 manzume, yirmi bir ayrı nazım şekli ve iki matbu baskı. Kerbelâ mersiyeleri onu aynı zamanda bu türün 19. yüzyıldaki başlıca kalemlerinden biri yapar.