Tevhide Hanım

Tevhide Hanım kimdir?

Tevhîde Hanım, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ne göre 1264/1847'de, muhtemelen Manisa'da doğmuş ve 1319/1901'de ölmüş bir şairdir. Aynı madde onu divan edebiyatının etkisinde kalmış bir mutasavvıf halk şairi olarak tanımlar.

Edebiyat tarihindeki yeri iki kanadı birlikte taşır: divan şiiri tarzındaki şiirleri başarılı bulunmamış, buna karşılık koşma ve destanlarının daha samimi bir havada olduğu ve devrin Manisa'sı hakkında bilgi ve yorum taşıdığı belirtilmiştir.

Hayatı ve yaşadığı çevre

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ne göre Tevhîde 1264/1847'de, muhtemelen Manisa'da doğdu. Babası Limoncuzâde Fehim Efendi, annesi Tâhire Hanım'dır; madde annesinin Mevlevî tarikatına mensup olduğunu kaydeder. Adıyla mahlası ortaktır.

Manisalı veznedar Çakmak Hüseyin Efendi ile evlendi. Hatice Sadiye adlı kızı yirmi üç yaşında öldü; kocası da kızının ölümünden beş ay sonra öldü. Atiye adında bir manevî evladı vardır.

Mevlevî tarikatına ne zaman girdiği bilinmemektedir; mürşidi Manisa Mevlevîhânesi şeyhi Mahmud Fahreddin Çelebi'dir. 1319/1901'de öldü. Mezarının Revak Sultan Türbesi mezarlığında olduğu bildirilse de bu mezarlık bugün mevcut değildir.

Madde, çok düzenli bir eğitim almadığı anlaşılan Tevhîde Hanım'ın divan şiiri tarzındaki şiirlerinin başarılı bulunmadığını, aruz kullanımında hatalar olduğunu ve Farsça bilmemesinin eleştiri konusu edildiğini yazar; Farsça öğrenmeye çalıştığı fakat başarılı olamadığı da belirtilir.

Tek eseri Dîvânıdır; iki nüshası Konya A. R. İzzet Koyunoğlu Kütüphanesi'nde 13453 numarada ve Süleymaniye Kütüphanesi Yazma Bağışlar bölümünde 5724 numarada bulunur. Şiirlerinde koşma, destan ve gazel biçimlerini kullandı. Aynı madde, İzmir'i batılılaşmış değerlerin temsil edildiği yer olarak eleştirdiğini, Manisa'yı ise İslamî değerlerin yaşandığı yer olarak tasvir ettiğini kaydeder.

Şiir anlayışı ve dili

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ne göre divan edebiyatının etkisinde kalmış bir mutasavvıf halk şairidir; aruzla yazdığı şiirlerinde hatalar bulunur ve Farsça bilmemesi eleştirilmiştir.

Aynı madde koşma ve destanlarının daha samimi bir havada olduğunu, devrin Manisa'sı hakkında bilgi ve yorum taşıdığını belirtir; aşk şiirlerinde erkeksi bir tondan söz eder.

Şehir, madde tarafından bir değer karşıtlığı olarak okunur: İzmir eleştirinin, Manisa ise övgünün konusudur.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• DîvânTEİS'e göre tek eseri; nüshaları Konya A. R. İzzet Koyunoğlu Kütüphanesi 13453 ve Süleymaniye Kütüphanesi Yazma Bağışlar 5724 numaradadır.

Edebiyat tarihindeki yeri

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, Tevhîde Hanım'ın koşma ve destanlarının devrin Manisa'sı hakkında bilgi ve yorum taşıdığını belirtir; Manisa Mevlevîhânesi çevresine bağlı bir kadın şair olarak kaydedilmiştir.