Açıl bâğın gül ü nesrîni ol ruhsârı görsünler

Redifi “görsünler” olan beş beyitlik bir gazel. Baştaki emirler sevgiliyi bir seyirlik hâline getirir; sonra bakılması istenen şey güzellik değil yaradır. Son beyit bütün bu görme çağrısını paraya bağlayarak gazeli sert bir tespitle kapatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Açıl bâğın gül ü nesrîni ol ruhsârı görsünler

   Salın serv ü sanevber şîve-i reftârı görsünler

   1Açıl da bahçenin gülü ile yaban gülü o yanağı görsün;

   2salın da servi ile çam yürüyüşünün edasını görsün.

   Matla sevgiliye iki emir veriyor — açıl, salın — ve her emrin karşısına bitki tanıklar diziyor. “Görsünler” redifi gazeli baştan sona görülmek üzerine kuruyor: güzellik kendi başına değil, seyredenlerin yenilgisiyle kanıtlanan bir şey oluyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kapunda hâsıl itdi bu devâsuz derdi hep gönlüm

   Ne derde mübtelâ oldı dil-i bîmârı görsünler

   1Gönlüm bu devasız derdi hep senin kapında edindi;

   2hasta gönül ne derde tutulmuş, görsünler.

   Aynı redif bu kez tersine çalışıyor: bakılması istenen şey artık yanak değil hastalık. “Hâsıl itmek” kazanmak, elde etmek demek; sevgilinin kapısı derdin devşirildiği yer sayılıyor. Gazel gösteriyi güzellikten âşığın kendi harabına çeviriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Açıldı dâğlar sînemde çâk itdüm girîbânum

   Mahabbet gülşeninde açılan gül-nârı görsünler

   1Göğsümde yara dağları açıldı, yakamı yırttım;

   2muhabbet gülbahçesinde açılan nar çiçeğini görsünler.

   Matladaki “açıl” buyruğu burada “açıldı” olarak geri geliyor: çiçek açar, yara da açılır. Yırtılan yaka dağlanmış göğsü sergiliyor, kızıl yanıklar da nar çiçeği diye okunuyor. Bahçe benzetmesi böylece bahçeden değil bedenden çıkarılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ten-i zârumda pehlum üstühânı sayılur bir bir

   Beni seyr itmeyen ahbâb musîkârı görsünler

   1Zayıf bedenimde yan kemiklerim bir bir sayılır;

   2beni seyretmeyen dostlar mûsikârı görsünler.

   Mûsikâr, gagası ney gibi delikli olduğu söylenen efsanevî kuştur. Sayılabilir hâle gelmiş kaburgalar o delikli gagaya benzetilince âşığın bedeni bir şikâyet çalgısına dönüşüyor; kendisine bakmayan dostlara bari kuşa bakmaları söyleniyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Güzeller mihribân olmaz dimek yanlışdur iy Bâkî

   Olur Vallahî Billâhi heman yalvarı görsünler

   1Güzeller şefkatli olmaz demek yanlıştır ey Bâkî;

   2olur vallahi billahi — yeter ki altını görsünler.

   Bütün gazeli taşıyan “görsünler” redifi son beyitte altın sikkeye bağlanıyor: bakılması gereken şey ne yanak ne yaradır, paradır. “Yalvar” altın demek ama sesi yalvarmak fiilini de çağırıyor; yakarışla ödeme karşı karşıya getirilip iki yemin bir pazar hükmüne çevriliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle