Ne Zaman Geleceksin?

Söyleyen gözleri yolda sevgiliyi bekler; gönül kayığını ayrılık denizine bırakan hasret onu Ferhat gibi dağ delen bir âşığa çevirir. Uykusuzluk ve kanlı gözyaşı giderek artar, Ömer parlak mumuna ne zaman geleceğini sorarak kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ağlarım gözlerim yollarda kaldım

   Şûh-i şîvekârım kaçan gelesin

   1Ağlarım gözlerim yollarda kaldım.

   2Ey işveli güzelim, ne zaman geleceksin?

   Gözleri yolda ağlayan anlatıcı, işveli sevgilinin geliş zamanını sorar; bekleyiş daha ilk anda bedensel yorgunluktur. Sıralama “Ağlarım gözlerim yollarda” sözünden “Ey işveli güzelim,” sözüne gider; bu geçiş, parçanın duygusunu tek bir görüntüye hapsetmez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dil zevrakın firak engine saldı

   Artmakta efkârım kaçan gelesin

   1Gönül kayığını ayrılık denizine bıraktım.

   2Kederim artıyor; ne zaman geleceksin?

   Gönül kayığı ayrılık denizine bırakılmış, keder artmıştır; deniz yolculuğu denetimsiz sürüklenmeyi anlatır. “Gönül kayığını ayrılık” cümlesine verilen şiirsel karşılık “Kederim artıyor; ne” olur; bu yakınlık, anlamın nasıl geliştiğini gösteren temel ayrıntıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Şevkınla nâle vü feryâda döndüm

   Dağları deldim de Ferhâd’a döndüm

   1Özleminle inleyip feryat eder oldum.

   2Dağları deldim de Ferhâd’a döndüm.

   Özlem inleme ve feryada, ardından Ferhat gibi dağ delmeye dönüşür; sesli acı efsanevi bir emeğe yükselir. Burada “Özleminle inleyip feryat” ile başlayan ses, “Dağları deldim de” dediğinde kendi hükmünü de ekler ve anlatılan durum kişisel bir ağırlık kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Mişezârın kûh-i sayyâda döndüm

   Ey âhû şikârım kaçan gelesin

   1Ormanlıkta av dağına döndüm.

   2Ey ceylan avım, ne zaman geleceksin?

   Ormanlık ve av dağı görüntüsü içinde sevgili ceylan avı diye çağrılır; bekleyen âşık kendini avcı konumuna koyar. “Ormanlıkta av dağına” biçimindeki ilk adım, “Ey ceylan avım,” biçimindeki ikinci adımla tamamlanır; aradaki bağ parçanın yorum eksenini kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yok mudur insâfın ey çeşm-i âhû

   Kalmadı tâkatim ya nice bir bu

   1Yok mudur insâfın ey çeşm-i âhû.

   2Gücüm kalmadı; bu daha ne kadar sürecek?

   Ceylan gözlü sevgilinin insafı sorgulanır; tükenen güç, bekleyişin daha ne kadar süreceği sorusunu doğurur. İlk cümlenin “Yok mudur insâfın” demesi, ikinci cümlenin “Gücüm kalmadı; bu” demesiyle anlamlıdır; biri ötekine neden, karşılık ya da sonuç sağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Hasretinden gelmez çeşmime uyku

   Subha dek bîdârım kaçan gelesin

   1Hasretinden gelmez çeşmime uyku.

   2Sabaha dek uyanığım; ne zaman geleceksin?

   Hasret gözü uyutmamış, anlatıcı sabaha kadar uyanık kalmıştır; tekrar edilen geliş sorusu gecenin uzunluğunu duyurur. “Hasretinden gelmez çeşmime” sözüyle beliren durum, “Sabaha dek uyanığım;” ifadesinde anlatıcının değerlendirmesine dönüşür ve şiirsel gerilim burada yoğunlaşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Şevksizdir dîde-i bahtım uyanmaz

   Aşkından el çeküp gönül usanmaz

   1Talih gözüm isteksizdir, uyanmaz.

   2Aşkından el çeküp gönül usanmaz.

   Talih gözü uyanmazken gönül aşktan vazgeçmez; dış dünyanın durgunluğu ile iç bağlılık birbirine karşıttır. Parçanın ilk yüzünde “Talih gözüm isteksizdir,”, ikinci yüzünde “Aşkından el çeküp” vardır; bu ikilik, söyleyişin duygusal hareketini açık tutar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Firâkın nârına yürek dayanmaz

   Ağlamaktır kârım kaçan gelesin

   1Yürek ayrılığın ateşine dayanmaz.

   2İşim ağlamaktır; ne zaman geleceksin?

   Yürek ayrılık ateşine dayanamaz ve ağlamak tek işe dönüşür; geliş sorusu artık bir kurtuluş talebidir. İlk dizedeki dayanamayış, ikinci dizede ağlamaya ve sevgilinin geliş zamanını sormaya dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Bu Ömer vâdi-i hayrette kaldı

   İki dîdelerim kan ile doldu

   1Bu Ömer şaşkınlık vadisinde kaldı.

   2İki gözüm kanlı yaşla doldu.

   Mahlaslı bentte Ömer hayret vadisinde kalır, iki gözü kanlı yaşla dolar; şaşkınlık somut acıyla birleşir. Söz dizimi “Bu Ömer şaşkınlık” ile “İki gözüm kanlı” arasında ilerlerken, gözlenen ayrıntı ile ondan çıkarılan sonuç aynı çerçeveye girer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Gözüm yolda kara akşamlar oldu

    Şem’-i tâbidârım kaçan gelesin

    1Gözüm yolda kara akşamlar oldu.

    2Ey parlak mumum, ne zaman geleceksin?

    Kara akşamlarda gözü yolda kalan Ömer, sevgiliyi parlak mum diye çağırır; ışık imgesi karanlığa cevap olur. Yol gözlenen karanlık akşamı, sevgiliye yöneltilen parlak mum hitabı aydınlık bir karşı imgeyle tamamlar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle