Ağyâre nigâh etmediğin nâz sanırdım
Her beyti “sanırdım” redifiyle biten, baştan sona yanılmışlığın itirafı olan gazel. Sevgili değişmiyor; şairin bakışı değişiyor.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Ağyâre etmediğin nâz sanırdım
Çok lutf imiş ol âşıka ben az sanırdım
1Başkalarına bakmamanı naz sanırdım;
2meğer o âşığa büyük lütufmuş, ben az sanırdım.
- 2
Gamzen dili -yı cihân eyledi
Billâh ben ol âfeti sanırdım
1Yan bakışın gönlü dünyaya rezil etti;
2vallahi ben o âfeti sırdaş sanırdım.
“Hem-râz” ile “rüsvâ” aynı beyitte: sırdaş sandığı bakış, sırrı âleme yaymış. Divan şiirinde gamze bir silahtır; burada silahın yönünü şair yanlış okumuş.
- 3
Seyr eylemesem âyînede aks-i cemâlin
Hüsn ile seni meh gibi mümtâz sanırdım
1Güzelliğinin yansımasını aynada görmesem
2seni güzellikte ay gibi eşsiz sanırdım.
Ayna beyti tersine çalışıyor: genellikle yansıma güzelliği çoğaltır, burada yanılgıyı bozar. Şair gerçeği doğrudan değil dolaylı görmüş — aynadan.
- 4
Ma'mûr idügin bilmez idim böyle
Mestâneleri sanırdım
1Meyhanenin böyle bayındır olduğunu bilmezdim;
2sarhoşları evini yıkanlar sanırdım.
Meyhanenin bayındır olduğunu bilmediğini, sarhoşları ise ‘hâne-ber-endâz’, yani evi yıkan kimseler sandığını söyler. Beyit konuşanın önceki iki yargısını kaydeder; sarhoşların gerçekte yerleşik olduğu sonucunu eklemez.
- 5
Sihr etdiğini senden işitdim yine Nef'î
Yoksa sözünü hep senin sanırdım
1Büyü yaptığını yine senden işittim Nef'î;
2yoksa sözünü hep mucize sanırdım.
Mahlas beytinde şair kendine dönüyor ve en büyük yanılgıyı kendisi hakkında kuruyor: sözünü mucize sanıyordu, büyü olduğunu öğrendi. Nef'î'nin “Tûtî-i mu'cize-gûyem” dediği gazelin yanına konunca bu beyit ince bir öz-alaya dönüşüyor.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak'taki 145279 numaralı sürüm esas alındı. Sabit kaynak şiirin aruz kalıbını adlandırmıyor.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Redif ilk beyitte kuruluyor: “sanırdım”. Şair geçmiş zamanda konuşuyor, yani artık bilmektedir. Naz sandığı ilgisizlik, başka birine gösterilen bir cömertlik çıkıyor.