Ağyâre nigâh etmediğin nâz sanırdım
Her beyti “sanırdım” redifiyle biten, baştan sona yanılmışlığın itirafı olan gazel. Sevgili değişmiyor; şairin bakışı değişiyor.
- 1
Ağyâre nigâh etmediğin nâz sanırdım
Çok lutf imiş ol âşıka ben az sanırdım
Günümüz Türkçesi +
1Başkalarına bakmamanı naz sanırdım;
2meğer o âşığa büyük lütufmuş, ben az sanırdım.
- 2
Gamzen dili rüsvâ-yı cihân eyledi
Billâh ben ol âfeti hem-râz sanırdım
Günümüz Türkçesi +
1Yan bakışın gönlü dünyaya rezil etti;
2vallahi ben o âfeti sırdaş sanırdım.
Beyit yorumu +
“Hem-râz” ile “rüsvâ” aynı beyitte: sırdaş sandığı bakış, sırrı âleme yaymış. Divan şiirinde gamze bir silahtır; burada silahın yönünü şair yanlış okumuş.
- 3
Seyr eylemesem âyînede aks-i cemâlin
Hüsn ile seni meh gibi mümtâz sanırdım
Günümüz Türkçesi +
1Güzelliğinin yansımasını aynada görmesem
2seni güzellikte ay gibi eşsiz sanırdım.
Beyit yorumu +
Ayna beyti tersine çalışıyor: genellikle yansıma güzelliği çoğaltır, burada yanılgıyı bozar. Şair gerçeği doğrudan değil dolaylı görmüş — aynadan.
- 4
Ma'mûr idügin bilmez idim böyle harâbât
Mestâneleri hâne-ber-endâz sanırdım
Günümüz Türkçesi +
1Meyhanenin böyle bayındır olduğunu bilmezdim;
2sarhoşları evini yıkanlar sanırdım.
Beyit yorumu +
Bir değer tersyüz oluşu daha: viran sandığı meyhane mamur, yıkıcı sandığı sarhoşlar aslında yerleşik. Gazelin bütün mantığı bu — hüküm verirken kullanılan ölçüler yanlış çıkıyor.
- 5
Sihr etdiğini senden işitdim yine Nef'î
Yoksa sözünü hep senin i'câz sanırdım
Günümüz Türkçesi +
1Büyü yaptığını yine senden işittim Nef'î;
2yoksa sözünü hep mucize sanırdım.
Beyit yorumu +
Mahlas beytinde şair kendine dönüyor ve en büyük yanılgıyı kendisi hakkında kuruyor: sözünü mucize sanıyordu, büyü olduğunu öğrendi. Nef'î'nin “Tûtî-i mu'cize-gûyem” dediği gazelin yanına konunca bu beyit ince bir öz-alaya dönüşüyor.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak'taki 145279 numaralı sürüm esas alındı.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Beyit yorumu +
Redif ilk beyitte kuruluyor: “sanırdım”. Şair geçmiş zamanda konuşuyor, yani artık bilmektedir. Naz sandığı ilgisizlik, başka birine gösterilen bir cömertlik çıkıyor.