Nef'î

Nef'î kimdir?

Nef'î (yak. 1572–1635), Türk edebiyatının en güçlü kaside şairi ve en sert hiciv ustasıdır. Aynı kalem hem padişahı göklere çıkardı hem devlet erkânını yerin dibine soktu.

Şiirinde bir kendine güven var ki neredeyse küstahlık sayılır: kendini “mucize söyleyen papağan” diye tanıtır ve sözünün kıymetini bilmeyen çağı suçlar.

Hayatı ve yaşadığı çevre

Erzurum'un Hasankale'sinde doğdu. Asıl adı Ömer'dir; ilk mahlası “Darrî” (zarar veren) iken Gelibolulu Âlî'nin tavsiyesiyle “Nef'î” (faydalı) mahlasını aldı — hicivlerine bakınca ilk mahlasın daha isabetli olduğu söylenir.

İstanbul'a gelip I. Ahmed, II. Osman ve IV. Murad devirlerinde saray çevresinde bulundu. Kasideleriyle büyük itibar gördü.

Sihâm-ı Kazâ (Kaza Okları) adlı hiciv mecmuasındaki ağır sözler yüzünden defalarca uyarıldı. 1635'te, Vezir Bayram Paşa'yı hedef alan bir hicvinin ardından saray odunluğunda boğdurularak öldürüldü; cesedi denize atıldı.

Şiir anlayışı ve dili

Kasidesi Türkçede bir zirve sayılır: uzun soluklu, yüksek sesli, ses tekrarlarıyla yürüyen bir söyleyiş. Övdüğü kişiyi övmekle kalmaz, övgünün kendisini bir güç gösterisine çevirir.

Hicivde ölçü tanımadı. Sihâm-ı Kazâ'daki metinler edebiyat tarihinde önemli olsalar da doğrudan hakaret ve küfür içerdiği için bu arşivde yer almıyor; bir metnin tarihsel önemini kaydetmek ile onu çoğaltmak farklı şeylerdir.

Gazelinde ise başka bir Nef'î var: “Ey dil hele âlemde bir âdem yoğ imiş” gibi dörtlüklerde sesi düşüyor, dünyayı boş bulan bir olgunluk konuşuyor.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• DîvânTürkçe divanı; kasideleriyle tanınır.
• Sihâm-ı KazâHiciv mecmuası; ölümünün de sebebi sayılır.
• Farsça DîvânFarsça şiirlerinden oluşan ayrı divan.

Edebiyat tarihindeki yeri

Türkçede kasidenin ve hicvin ölçüsü. “Nef'î gibi söylemek” tabiri, hem övgünün hem yerginin en yüksek perdesini anlatmak için kullanıldı.