Hem kadeh hem bâde hem bir şûh sâkîdir gönül

Gönül aynı anda kadeh, şarap ve sâki olur; sevgilinin yüzü uğruna canı feda eder, beden ölse de anlam âleminde kalır ve aşk güneşiyle evrenin süsüne dönüşür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hem kadeh hem bâde hem bir şûh sâkîdir gönül

   Ehl-i aşkın hâsılı sâhib-mezâkıdır gönül

   1Gönül hem kadeh, hem şarap, hem de nazlı bir sâkidir.

   2Kısacası gönül, aşk ehlinin zevk sahibidir.

   Gönül meclisin üç temel unsurunu aynı anda üstlenir; içen, içilen ve sunan arasındaki ayrım daha ilk beyitte ortadan kalkar. Gönlün aynı anda kap, içki ve sâki olması, aşk tecrübesinin aracını da öznesini de kendi içinde taşıdığını bildirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir nefes dîdâr içün bin cân fedâ etsem n'ola

   Nice demlerdir esîr-i iştiyâkıdır gönül

   1Sevgilinin yüzünü bir an görmek için bin can versem ne olur?

   2Gönül nice zamandır özlemin esiridir.

   Bir anlık yüz görüşü bin cana değer sayılır; uzun iştiyak, fedakârlığın ani bir coşku değil süreklilik taşıdığını gösterir. Bin canın bir bakışa verilmesi, uzun süren iştiyakın değer hesabını dünya ölçülerinin dışına çıkardığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dildedir mihrin ko hâk olsun yolunda cân u ten

   Ben ölürsem âlem-i ma'nâda bâkîdir gönül

   1Sevgin gönüldedir; bırak can ve beden yolunda toprak olsun.

   2Ben ölürsem gönül anlam âleminde kalıcıdır.

   Can ve beden sevgilinin yolunda toprağa dönüşebilirken gönül anlam âleminde kalır; geçici beden ile kalıcı sevgi ayrıştırılır. Can ile ten toprağa karışabilirken gönlün anlam âleminde kalması, sevginin bedensel ömürden uzun sürdüğü iddiasıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Zerredir ammâ ki tâb-ı âfitâb-ı aşk ile

   Rûzigârın şemse-i tâk u revâkıdır gönül

   1Gönül bir zerredir ama aşk güneşinin ışığıyla

   2Zamanın kemer ve revakının güneş biçimli süsüdür.

   Zerre büyüklüğündeki gönül, aşk güneşinin ışığıyla bütün zaman yapısının süsü olur; küçüklük kozmik bir görünürlüğe çevrilir. Zerre kadar gönül aşk güneşiyle aydınlanınca, devrin mimarisini süsleyen büyük bir gök motifine dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Etse Nef'î n'ola ger gönlüyle dâ'im bezm-i hâs

   Hem kadeh hem bâde hem bir şûh sâkîdir gönül

   1Nef‘î gönlüyle sürekli özel mecliste olsa ne olur?

   2Gönül hem kadeh, hem şarap, hem de nazlı bir sâkidir.

   Mahlas beyti özel aşk meclisini gönlün sürekli yeri sayar; ilk beyitin yinelenmesi, şiiri kendi içine kapanan bir meclis halkası yapar. Başlangıç dizesinin sona dönmesi, gönlün kurduğu özel meclisi kapanmayan dairesel bir yapı hâline getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle