Yazanlar peykerim destimde bir peymâne yazmışlar

Her beyti “yazmışlar” redifiyle biten gazel. Şairin resmini elinde kadehle çizmelerinden başlayıp, kendisini deli yazan bir dünyanın hükmüne kadar gider.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yazanlar peykerim destimde bir peymâne yazmışlar

   Görüp mest-i mey-i aşk olduğum mestâne yazmışlar

   1Resmimi çizenler elime bir kadeh koymuşlar;

   2aşk şarabıyla sarhoş olduğumu görüp beni sarhoş yazmışlar.

   Gazel bir portre tasviriyle açılıyor: şairi çizen kişi eline kadeh vermiş. Redif “yazmışlar” ilk beyitte kimin yazdığını söylemiyor — ressam mı, kâtip mi, kader mi belirsiz. Bu belirsizlik bütün gazelin gerilimi.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bana teklîf-i zühd etmezdi idrâk olsa zâhidde

   Yazıklar kim anı âkil beni dîvâne yazmışlar

   1Zahitte akıl olsaydı bana perhiz önermezdi;

   2yazık ki onu akıllı, beni deli yazmışlar.

   Hüküm tersine dönüyor: akıllı sayılan zahit anlayışsız, deli sayılan şair kavrayışlı. “Yazıklar kim” ifadesi bir isyan değil, kırgın bir şaşkınlık — kayıt yanlış tutulmuş.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Değildir gözlerinde sâye-i müjgânı uşşâkın

   Hatın resmin beyâz-ı dîde-i giryâne yazmışlar

   1Âşıkların gözlerindeki, kirpiklerinin gölgesi değil;

   2senin yüz çizginin resmini ağlayan gözün akına yazmışlar.

   Gözyaşından ıslanmış göz bir kâğıda benzetiliyor ve sevgilinin yüzü oraya yazılmış. Âşığın bakışı artık kendi değil: gözü başkasının yazısını taşıyan bir yüzey.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Benim âşık ki rüsvâlıkla tutdu şöhretim şehri

   Yazanlar kıssa-i Mecnûnu hep yâbâne yazmışlar

   1Ben öyle bir âşığım ki şöhretim rezillikle şehri tuttu;

   2Mecnûn'un hikâyesini yazanlar hep boşa yazmışlar.

   Nef'î'nin karakteristik kendine güveni: Mecnûn'u geçtiğini söylüyor. Ama iddiayı rezillikle kuruyor, marifetle değil — aşkta ölçü başarı değil, ne kadar batabildiğin.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Nice zâhirdir ey Nef'î sözünden dildeki sûzun

   Yazınca nüsha-i şi'rin kalemler yâne yazmışlar

   1Ey Nef'î, gönlündeki yangın sözünden ne kadar belli:

   2şiirinin nüshasını yazarken kalemler neredeyse yanmışlar.

   Mahlas beytinde redif son bir kez anlam değiştiriyor: “yâne yazmışlar” hem “yanmak üzere geldiler” hem “yana yazdılar”. Şairin sözü kendisini yazan kalemi tutuşturuyor — Nef'î'nin şiir hakkındaki bütün iddiası bu tek imgede.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle