Yazanlar peykerim destimde bir peymâne yazmışlar

Her beyti “yazmışlar” redifiyle biten gazel. Şairin resmini elinde kadehle çizmelerinden başlayıp, kendisini deli yazan bir dünyanın hükmüne kadar gider.

1. 1

   Yazanlar peykerim destimde bir peymâne yazmışlar

   Görüp mest-i mey-i aşk olduğum mestâne yazmışlar

   Günümüz Türkçesi +

   1Resmimi çizenler elime bir kadeh koymuşlar;

   2aşk şarabıyla sarhoş olduğumu görüp beni sarhoş yazmışlar.

   Beyit yorumu +

   Gazel bir portre tasviriyle açılıyor: şairi çizen kişi eline kadeh vermiş. Redif “yazmışlar” ilk beyitte kimin yazdığını söylemiyor — ressam mı, kâtip mi, kader mi belirsiz. Bu belirsizlik bütün gazelin gerilimi.

   ❞Alıntıyı kopyala
2. 2

   Bana teklîf-i zühd etmezdi idrâk olsa zâhidde

   Yazıklar kim anı âkil beni dîvâne yazmışlar

   Günümüz Türkçesi +

   1Zahitte akıl olsaydı bana perhiz önermezdi;

   2yazık ki onu akıllı, beni deli yazmışlar.

   Beyit yorumu +

   Hüküm tersine dönüyor: akıllı sayılan zahit anlayışsız, deli sayılan şair kavrayışlı. “Yazıklar kim” ifadesi bir isyan değil, kırgın bir şaşkınlık — kayıt yanlış tutulmuş.

   ❞Alıntıyı kopyala
3. 3

   Değildir gözlerinde sâye-i müjgânı uşşâkın

   Hatın resmin beyâz-ı dîde-i giryâne yazmışlar

   Günümüz Türkçesi +

   1Âşıkların gözlerindeki, kirpiklerinin gölgesi değil;

   2senin yüz çizginin resmini ağlayan gözün akına yazmışlar.

   Beyit yorumu +

   Gözyaşından ıslanmış göz bir kâğıda benzetiliyor ve sevgilinin yüzü oraya yazılmış. Âşığın bakışı artık kendi değil: gözü başkasının yazısını taşıyan bir yüzey.

   ❞Alıntıyı kopyala
4. 4

   Benim âşık ki rüsvâlıkla tutdu şöhretim şehri

   Yazanlar kıssa-i Mecnûnu hep yâbâne yazmışlar

   Günümüz Türkçesi +

   1Ben öyle bir âşığım ki şöhretim rezillikle şehri tuttu;

   2Mecnûn'un hikâyesini yazanlar hep boşa yazmışlar.

   Beyit yorumu +

   Nef'î'nin karakteristik kendine güveni: Mecnûn'u geçtiğini söylüyor. Ama iddiayı rezillikle kuruyor, marifetle değil — aşkta ölçü başarı değil, ne kadar batabildiğin.

   ❞Alıntıyı kopyala
5. 5

   Nice zâhirdir ey Nef'î sözünden dildeki sûzun

   Yazınca nüsha-i şi'rin kalemler yâne yazmışlar

   Günümüz Türkçesi +

   1Ey Nef'î, gönlündeki yangın sözünden ne kadar belli:

   2şiirinin nüshasını yazarken kalemler neredeyse yanmışlar.

   Beyit yorumu +

   Mahlas beytinde redif son bir kez anlam değiştiriyor: “yâne yazmışlar” hem “yanmak üzere geldiler” hem “yana yazdılar”. Şairin sözü kendisini yazan kalemi tutuşturuyor — Nef'î'nin şiir hakkındaki bütün iddiası bu tek imgede.

   ❞Alıntıyı kopyala