Aldın aklım ey yüzü gün alnı mâhım Mustafâ

Konuşan güneş yüzlü, ay alınlı Mustafa’nın aklını aldığını söyler ve genç sevgiliyi ahından sakınmaya çağırır. Mecnun kıssasını efsane sayıp doğrudan lütuf ister; dünyadaki başka güzellerin hiçbiri Mustafa’ya bedel değildir. Hasretle gece gündüz dert çeker, göz ve kirpiği paha biçilmez, kaşı kıblegâhtır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Aldın aklım ey yüzü gün alnı mâhım Mustafâ

   Nevcivansın gel hazer kıl alma âhım Mustafâ

   1Aklımı aldın ey yüzü güneş, alnı ay olanım Mustafa;

   2gençsin, gel sakın da ahımı alma Mustafa.

   Sevgilinin yüzü güneş, alnı aydır; bu iki ışık imgesi “aldın aklım” sonucunu doğurur. “Nevcivansın” hitabının ardından “hazer kıl” uyarısı gelir: genç sevgili âşığın âhını almaktan sakınmalıdır. Övgü böylece edilgen hayranlıkta kalmaz, ahın ahlaki gücünü hatırlatan bir ikaza dönüşür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kıssa-i Mecnûn’a meyl etme o bir efsânedir

   Bana lûtf et nâzenînim yüce şâhım Mustafâ

   1Mecnun kıssasına yönelme, o bir efsanedir;

   2bana lütfet ey nazlım, yüce şahım Mustafa.

   Mecnun kıssası “bir efsâne” diye kenara çekilir; konuşan kendi aşkını hazır bir hikâyenin gölgesinde anlatmak istemez. “Meyl etme” buyruğundan “bana lûtf et” dileğine geçiş, rakip anlatıyı reddedip doğrudan sevgiliye yönelir; “nâzenînim” ile “yüce şâhım” naz ve hükümdarlığı birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sevdiğim yoktur cihân içinde sen gibi güzel

   Dilrübâlar çokdürür lâkin sana olmaz bedel

   1Dünyada senin gibi güzel sevdiğim yoktur;

   2gönül çelenler çoktur ama hiçbiri sana bedel olmaz.

   Cihan içindeki güzellerin çokluğu “dilrübâlar çokdürür” sözüyle kabul edilir; şiir dünyayı güzellikten boşaltmaz. Fakat “sana olmaz bedel” hükmü nicelik ile eşdeğerlik arasına sınır koyar. Çok sayıda gönül çelen bulunsa da konuşanın sevdiği kişi karşılaştırılamaz kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bir güzelde yokdürür sende olan nûr ile âl

   Dili bülbül yüzü gül kaşı siyâhım Mustafâ

   1Başka bir güzelde sende bulunan nur ve kızıllık yoktur;

   2ey bülbül dilli, gül yüzlü, siyah kaşlı Mustafa.

   Sevgilide bulunan “nûr ile âl” başka hiçbir güzelde yoktur; ışık ve kırmızı renk portreyi iki ayrı parlaklıkla kurar. Bülbül dil, gül yüz ve siyah kaş sıralaması ses, biçim ve koyu çizgiyi toplar. Mustafa nakaratı, parçalanmış yüz öğelerini tek addaki yakınlığa bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hak bilür ki ben sana bin canla oldum mübtelâ

   Hasretinle rûz ü şeb çekmekteyim derd ü belâ

   1Allah bilir, ben sana bin canla tutulmuşum;

   2hasretinle gece gündüz dert ve bela çekiyorum.

   “Hak bilür” tutkunluğun tanığını ilahî bilgiye çıkarır; “bin canla mübtelâ” olmak tek canın sınırını aşan bir bağlılık ölçüsüdür. Bunun bedeli “rûz ü şeb” çekilen hasret, dert ve beladır. Abartılı can çoğulluğuna karşı acının gündelik sürekliliği aşkın yaşanan tarafını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bu göze bu kirpiğe dünyâda hiç olmaz behâ

   Nûr-i dîdem dahi kaşı kıblegâhım Mustafâ

   1Bu gözün ve kirpiğin dünyada hiçbir değeri biçilemez;

   2gözümün nuru, kaşı da kıblegâhım olan Mustafa.

   Göz ve kirpiğe dünyada “behâ” bulunmaması, güzelliği alınıp satılamayan bir değere dönüştürür. “Nûr-i dîdem” hitabı sevgiliyi gözün ışığı sayarken kaş “kıblegâh” olur; bakışın yöneldiği yüz, ibadet yönünü çağrıştıran merkezî bir konum kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle