Âlem-i Lâhûta Pervâz İtmek İstersen Gönül

Şair gönle doğrudan seslenerek ilahî âleme yükselmenin yolunu zikir, emir ve yasaklara uyma ve tembellikten kaçınmada bulur. 'Gizli hazine' göndermesi tarihsel tasavvuf öğretisinin parçasıdır; yorum bunu güncel bir inanç buyruğuna dönüştürmez.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   ‘Ālem-i lâhûta pervâz itmek isterseñ göñül

   Suâl ide gör Hakkuñ emri üzre tevhîde göñül

   1Ey gönül, ilahî âleme doğru uçmak istersen,

   2sorup öğren ve Allah'ın buyruğuna göre tevhide yönel.

   Gönle yöneltilen şartlı hitap, ilahî âleme uçma isteğini önce sorup öğrenmeye ve Allah'ın emri uyarınca tevhide yönelmeye bağlar. Uçuş kendiliğinden bir vecd değil bilgi ve yöneliş talebidir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Zikr-i Hakka şugl iderseñ gice gündüz dâ’imâ

   Vâsıl-ı cânân olursun sen de elbetde göñül

   1Gece gündüz sürekli Allah'ı anmakla meşgul olursan,

   2ey gönül, sen de elbette sevgiliye ulaşırsın.

   Gece gündüz Allah'ı anmakla meşgul olma koşuluna sevgiliye ulaşma sonucu eklenir. “Elbette” sözü şairin inanç içi kesinliğini taşır; yorum bu sonucu dışarıdan doğrulanmış bir olay gibi sunmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Zikr-i Hakka şugl idenler irdiler maksûdına

   Sen dahi nâ’il olursun zikre sugl eyle göñül

   1Allah'ı anmakla uğraşanlar amaçlarına eriştiler;

   2ey gönül, zikre yönelirsen sen de payını alırsın.

   Daha önce zikirle uğraşanların amaçlarına eriştiği örnek gösterilir; gönle de aynı işe yönelirse pay alacağı söylenir. İkinci dize, kazanımı koşulsuz değil eyleme bağlanan bir teşvik olarak kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Emr u nehye imtisâl idüp Hakı zikr ide gör

   ‘Küntü kenzen’ sırrına vâsıl olam dirseñ göñül

   1Emir ve yasaklara uyup Allah'ı anmaya çalış;

   2'Gizli bir hazineydim' sırrına ulaşmak istersen bunu yap, ey gönül.

   Emir ve yasaklara uyma ile Allah'ı anma yan yana gelir; “gizli hazine” sırrına ulaşma arzusu bunların koşulu olarak verilir. Gönderme, tarihsel tasavvuf öğretisi içinde tutulur ve yeni bir vahiy iddiasına çevrilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Olma sakın süst tenbel Fahrî-i nâ-çîz gibi

   Hakka makbûl olur elbet Hakkı zikr iden göñül

   1Değersiz Fahrî gibi gevşek ve tembel olma;

   2Allah'ı anan gönül elbette Allah katında kabul görür.

   Gönül, Fahrî'nin kendisi gibi gevşek ve tembel olmaması için uyarılır; şair öz eleştirisini olumsuz örnek yapar. Kapanış, Allah'ı anan gönlün kabul göreceğine dair şiirin inanç beyanını taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle