Ey Allahım beni senden ayırma

Baştan sona tek bir dilek: ayırma. Yedi beyitte yedi ayrı benzetme kurulur — yaprak ve gül, bülbül ve gül, balık ve su — ve her biri aynı yalvarışla biter.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey Allahım beni senden ayırma

   Beni senin cemalinden ayırma

   1Ey Allah'ım, beni senden ayırma;

   2beni senin güzelliğinden ayırma.

   İlahi bir yalvarışla açılıyor ve daha ilk beyitte tekrar kuruluyor. İstenen şey bir kavuşma değil — çünkü ayrılık korkusu, halihazırda bir yakınlığın olduğunu söylüyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Seni sevmek benim dinim îmânım

   İlâhî dîni îmandan ayırma

   1Seni sevmek benim dinim ve imanımdır;

   2ilahî, dini imandan ayırma.

   Sevgi ile inanç aynı şey sayılıyor. İkinci dizedeki dilek bu yüzden bir kelime oyunundan fazlası: dinle imanı ayırmak, sevgiyle bağlılığı ayırmak demek olurdu.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sararıben solup döndüm hazâna

   İlâhî hazânımı daldan ayırma

   1Sararıp solarak sonbahara döndüm;

   2ilahî, sonbaharımı daldan ayırma.

   Solmuş yaprak kendini savunmuyor, yalnız düşmemeyi istiyor. Kabul edilmiş bir çöküş var burada; istenen tek şey, çökerken bile bağlı kalmak.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Şeyhim güldür ben anın yaprağıyam

   İlâhî yaprağım gülden ayırma

   1Şeyhim güldür, ben onun yaprağıyım;

   2ilahî, yaprağımı gülden ayırma.

   Benzetme mürşit ilişkisine bağlanıyor. Yaprak gülden koparsa gül kalır, yaprak kalmaz — asimetrik bağımlılık, tarikat edebinin özeti.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ben ol Dost bahçesinin bülbülüyüm

   İlâhî bülbülü gülden ayırma

   1Ben o Dost bahçesinin bülbülüyüm;

   2ilahî, bülbülü gülden ayırma.

   Bir önceki beyitte yapraktı, şimdi bülbül. Yaprak sessizdi, bülbül ötüyor: şair kendi rolünü pasif olmaktan çıkarıp şarkı söyleyene çeviriyor. İlahi de zaten söylenen bir şey.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Balığın canını suda dediler

   İlâhî balığım gölden ayırma

   1Balığın canı sudadır dediler;

   2ilahî, balığımı gölden ayırma.

   En kesin benzetme sona saklanmış: yaprak gülden ayrılınca solar, bülbül susar, balık ise ölür. Ayrılığın bedeli her beyitte biraz daha ağırlaşıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Eşrefzade senin kemter kulundur

   İlâhî kulunu senden ayırma

   1Eşrefzâde senin en aciz kulundur;

   2ilahî, kulunu senden ayırma.

   Mahlas beyti benzetmeleri bırakıp doğrudan söylüyor. Yaprak, bülbül, balık — hepsi bir kul için kurulmuş dolayımlardı. Son beyitte dolayım kalkıyor ve ilk beytin dileği aynen tekrarlanıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle