Ey sevgili, yanağının arzusuyla çok şey serpilir

Şair sevgilinin yanağı ve sözü çevresinde gül suyu, inci ve altın tabaklardan oluşan bir güzellik sahnesi kurar. Onu güzellik ülkesinin şahı ve naz atının binicisi sayar. Aşk ehlinin ölüm yudumundan içip beden giysisinden soyunduğunu söyler; Ömer’in perişanlığını sevgilinin ilgisine, gözyaşını ise coşan gönül denizine bağlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ârızın şevkiyle cânâ çoktur ammâ serpilür

   Var mı mânend-i gülâb ammâ ki bir mâ serpilür

   1Ey sevgili, yanağının arzusuyla çok şey serpilir.

   2Gül suyuna benzeyen var mı; fakat basılı ‘bir mâ’ yüzeyiyle serpilir.

   Yanak arzusuyla çevreye bir şeyler saçılır; gül suyu benzetmesi açık olsa da ‘bir mâ’ yüzeyi kesin anlam taşımaz. Şair görüntüyü korur, belirsiz nesneyi tahmin ederek güzellik sahnesine eklemez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Nutka gelse binde birin edemez telhi cevâb

   Bahs-i güftârında çok nutk-ı dür âsâ serpilür

   1O konuşsa, acı söz onun söylediklerinin binde birine bile karşılık veremez.

   2Sözünden bahsedilince inci gibi nice söz saçılır.

   Sevgili konuştuğunda acı söz onun binde birine cevap olamaz; dilinden inci değerinde cümleler saçılır. Tatlılık ile maddi kıymet birleşir ve söz, dinleyenlerin önünde görünür bir hazineye dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Eylesen cânâ teferrüc sohbet-i gülzâr içün

   Zeyn olur zerrin tabaklar vuslat-ı dîdâr içün

   1Ey sevgili, gül bahçesi sohbeti için gezintiye çıksan,

   2Yüzünü görmeye kavuşmak için altın tabaklar süslenir.

   Gül bahçesine çıkış için altın tabakların süslenmesi, yüzü görmeyi törensel kavuşma yapar. Gezinti gündelik hareket olmaktan çıkar; bahçe sevgilinin gelişi için hazırlanmış saray mekânına benzer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dâl sanma şâh-ı gülden pâyine îsâr içün

   Akdem-i ikbâline lü’lû-yi lâlâ serpilür

   1Gül dalından ayağına saçılmak için eğilmiş dal sanma;

   2Kutlu adımının önüne parlak inciler serpilir.

   Gül dalı gibi görünen eğilişin aslında parlak incileri sevgilinin ayağına saçtığı söylenir. Ayak ve ikbal ilişkisi, yürüyüşün önünü değerli taşlarla açılan kutlu bir yola dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sen şeh-i mülk-i melâhatsın şecâat eylesen

   Seyre çıksan azm-i meydân-ı melâhat eylesen

   1Sen güzellik ülkesinin şahısın; yiğitlik göstersen,

   2Gezintiye çıkıp güzellik meydanına yönelsen,

   Sevgili güzellik ülkesinin şahı olarak cesaret göstermeye çağrılır. Güzellik ile yiğitliğin birlikte anılması, onu yalnız seyredilen nazlı varlık değil meydanda iradesini gösteren hükümdar yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şehsüvârım esb-i nâza istimâlet eylesen

   Pâyinin erdiği yerde hâk-i dünyâ serpilür

   1Ey usta binicim, naz atını yumuşakça sürsen,

   2Ayağının değdiği yerde dünya toprağı saçılır.

   Naz atını uysallaştıran binicinin ayağı değdiğinde dünya toprağı havalanır. Zarif yürüyüş ile hükümdarlık gücü birleşir; sevgilinin geçişi çevreyi hem sarsar hem onun yoluna serer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ehl-i aşkı sanma mevtin cür’asından içtiler

   Soyunup cismin libâsın âriyyetten seçtiler

   1Aşk ehlinin ölüm yudumundan içtiğini sanma.

   2Beden giysisinden soyunup ödünç olandan ayrıldılar.

   Aşk ehlinin ölüm yudumundan içmesi sıradan ölümü anlatmaz; bedenin ödünç giysisini çıkarıp ondan ayrılmayı seçerler. Bu soyunma, benliği aşan aşk deneyiminin bilinçli eşiğidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Gördüler Ferhâdla Mecnun kendileden geçtiler

   Deşt-i hayrette niçe Şîrîn ü Leylâ serpilür

   1Ferhat ile Mecnun’u gördüler ve kendilerinden geçtiler.

   2Hayret çölüne nice Şirin ve Leyla saçılır.

   Ferhat ile Mecnun’u görüp kendinden geçen âşıkların ardından hayret çölüne Şirinler ve Leylalar yayılır. Bilinen aşk çiftleri tek hikâye olmaktan çıkar, şaşkınlık alanını dolduran çoğul örneklere dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   İltifâtındır Ömer bîçâreyi serser kılan

   Şefkatindir hâtır-ı mahzûnu pür enver kılan

   1Ömer çaresizini başıboş eden senin ilgindir.

   2Kederli gönlü ışıkla dolduran senin şefkatindir.

   Ömer’i başıboş eden sevgilinin ilgisi, kederli gönlü aydınlatan da onun şefkatidir. Aynı kaynaktan hem sarsıntı hem ışık doğması, iltifatın âşık üzerindeki çelişkili gücünü gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Yaş değildir giryeden dâmân-ı çeşmi ter kılan

    Cûşa geldikçe gönül emvâc-ı deryâ serpilür

    1Göz eteğini ıslatan yaş değildir.

    2Gönül coştukça denizin dalgaları serpilir.

    Göz eteğini ıslatan sıradan yaş değil, coşan gönül denizinin dalgalarıdır. Kapanış iç duyguyu büyük su hareketine çevirerek bedenin küçük sınırlarını aşan keder ve heyecanı görünür kılar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle