Âşığa kin edince bilge sayılır mollacığım

Şiir mollacığım hitabıyla genç sevgiliyi över; onun şehirde eşsiz bir inci olduğunu söyler. Dadısının kitap tuttuğu mektep sahnesinde hoca önünde diz çöken, ay yüzünden ter taneleri dökülen bir genç görünür. Âşık Ömer aşk sırrını yabancılardan saklar ve bu eşsiz güzeli beklerken aklının başıboş kaldığını anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Âşıka edince kin ferzânedir mollacığım

   Şüphesiz şehr içre ol bir dânedir mollacığım

   1Âşığa kin tutunca bilge sayılır, mollacığım.

   2Şüphesiz şehir içinde eşsiz bir tanedir, mollacığım.

   İlk dize âşığa kin tutmanın niçin bilgelik sayıldığı konusunda alaycı bir çelişki kurar. Şehirde tek tane sayılan sevgili, mollacığım hitabıyla hem öğrenim çevresine hem yakın, şefkatli bir seslenişe bağlanır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gelmemiş misli cihâna devr-i Âdem’den beri

   Gevher-i lâle semen dürdânedir mollacığım

   1Âdem devrinden beri onun benzeri dünyaya gelmedi.

   2Lale, yasemin ve inci değerinde bir cevherdir, mollacığım.

   Güzelliğin Âdem zamanından beri benzersiz oluşu tarihsel ölçüyü en başa götürür. Lale, yasemin ve inci yan yana gelerek renk, koku ve değer özelliklerini tek bedende toplar; sevgili sıradan güzellik sınırını aşar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Şöyle kim bir nevcivandır âşıka eyler hitâ b

   Önü mektepten yanadır dâyesi tutmuş kitâb

   1Öyle bir gençtir ki âşığa seslenir; basılı dizenin sonundaki kopuk “b” harfi anlamlandırılmadı.

   2Yüzü mektebe dönüktür; dadısı kitabını tutar.

   Mektebe yönelen genç ve kitabı tutan dadı gündelik bir eğitim sahnesi kurar. Âşığa hitap etmesi bu sahneyi dış gözlemden kişisel ilişkiye çevirir; kitap, gençlik ve aşk aynı kadraja girer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hâce önüne çöküp diz nâz ile eyler hicâb

   Mah yüzünden dökülen ter dânedir mollacığım

   1Hocanın önünde diz çöküp nazla utanır.

   2Ay yüzünden dökülen ter, inci tanesidir, mollacığım.

   Hocanın önünde diz çöküş saygıyı, nazla utanış çekingenliği gösterir. Ay yüzünden akan terin inciye çevrilmesi, sıradan bedensel ayrıntıyı değerli süse dönüştürür; öğrenim sahnesi güzellik tasvirine karışır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Aşkın ile ey efendim kalmışım çâr ü naçâr

   Yâ ne mümkin sırrını yadlara etmek âşikâr

   1Ey efendim, aşkınla tam bir çaresizlik içinde kaldım.

   2Bu sırrı yabancılara açıklamak mümkün müdür?

   Âşık çaresizliğini açıkça söyler fakat sırrını yabancılara vermeyi reddeder. İçteki düzensizlik ile dıştaki suskunluk birlikte yürür; bağlılık, yalnız sevme değil sevgilinin adını ve ilişkiyi koruma yükümlülüğüdür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Öyle bil ki ey efendim rûz ü şeb leyl ü nehar

   Al yanağın sanki bir dürdânedir mollacığım

   1Şunu bil ki efendim, gece gündüz, her zaman,

   2Al yanağın sanki iri bir incidir, mollacığım.

   Gece gündüz sözü bekleyişin kesintisizliğini vurgular. Al yanak iri inciye benzetilerek kırmızı renk ile parlak değer bir arada düşünülür; hitabın tekrarı övgüyü nakarat gibi sevgiliye geri taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Aşkın ile ey Ömer bu aklım oldu serserî

   Gelmemiş mislin cihâna gezmişim ben her yeri

   1Ey Ömer, aşkın yüzünden aklım başıboş kaldı.

   2Dünyanın her yerini gezdim, benzerin gelmedi.

   Mahlas beyti aklın serseri oluşunu aşkın sonucu sayar. Dünyayı dolaşma iddiası karşılaştırma alanını genişletir; hiçbir benzer bulamamak, ilk beyitteki şehir içi eşsizliği bütün dünyaya yayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Bedir olmuş aya benzer hub cemâlin ey perî

   Âşıkında intizar gerdânedir mollacığım

   1Ey peri, güzel yüzün dolunaya benzer.

   2Âşığın boynu bekleyişle dönüp durur, mollacığım.

   Dolunay yüz benzetmesi sevgiliyi gecenin merkezindeki ışığa dönüştürür. Son dizedeki boyun dönmesi bekleyenin sürekli yol gözlemesini çağrıştırır; âşığın bedeni, gelmeyen sevgilinin yönüne kilitlenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle