Aşk ile âlûdeyim âvâre zanentmen beni

Aşkla bulanmış konuşan kendisinin her sevgiliye yönelen sıradan avare sanılmamasını ister. Divane ârifin remizleri, mum çevresindeki pervane ve Anka’yı aşan gönül kuşu onun aşkının seçiciliğini açıklar. Geçici dünya meclisinde kudretler ve unvanlar gider; oysa konuşan şarapla doludur ve boş küp değildir. Fesahat madenine girecek yaradılış atına, rakibin top ve çevganına meydan okur; Ömer ay yüzlü dünyaya ve göklere baş eğmese de sevgili için rakibe eğileceği sanısını reddeder.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Aşk ile âlûdeyim âvâre zanentmen beni

   Gerçi kim âvâreyim her yâre zannetmen beni

   1Aşkla bulaşmışım; beni avare sanmayın;

   2Gerçi avareyim ama beni her sevgiliye düşkün sanmayın.

   “Aşk ile âlûde” olmak sevdanın dıştan değen değil kişiye bulaşan madde gibi kurulduğunu gösterir. Kaynaktaki “zanentmen” tuhaf yüzeyi korunur; ikinci dize avareliği kabul ederken bunun her yâre yönelen seçimsizlik olmadığını ayırır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Âşıkım ammâ hakîkat bilmezem kim sevdiğim

   Aklı yok âvâredir aşkâre zannetmen beni

   1Âşığım, ama doğrusu kimi sevdiğimi bilmem;

   2Aklı olmayan apaçık avaredir diye beni düşünmeyin.

   Konuşan âşıklığını açıklar fakat sevdiğinin kim olduğunu “hakîkat” düzeyinde bilmediğini söyler; bilgi eksikliği aşkı iptal etmez. “Aklı yok” yargısının onu apaçık avare saymasına karşı çıkar ve deliliğin kaba etiketini reddeder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gel rümûzundan haber al ârif-i dîvânenin

   Şem’a yan yanınca gör ahvâlini pervânenin

   1Gel, divane ârifin remizlerinden haber al;

   2Mum yandıkça pervanenin hâlini gör.

   Ârif aynı zamanda “dîvâne”dir; remizlerini anlamak için dış görünüşten haber almak gerekir. Mum yanmaya devam ettikçe pervanenin hâli görünür olur, yani âşığın bilgisi sözlü tanımdan çok ateş çevresindeki davranışla okunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Mürg-i dil anka geçer her bir kebûter hânenin

   Dânesine sayd olur âvâre zannetmen beni

   1Gönül kuşu Anka’dır, her güvercin evini aşar;

   2Onun tanesine av olurum diye beni avare sanmayın.

   Gönül kuşu sıradan güvercin değil Anka’dır ve her “kebûter hâne”yi aşar; yüksek, yakalanmaz bir kimlik kurulur. Bu yüzden herhangi bir daneye “sayd” olacağı sanısı reddedilir; avarelik seçimsiz tuzağa düşmek değildir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kalmışım zâlim fenâ bezminde bir dem iktidâr

   Terk edüp ünvânını gitmiş niçe sâhib vekar

   1Zalim geçici dünya meclisinde bir süre iktidarda kalmışım;

   2Nice vakar sahibi unvanını bırakıp gitmiştir.

   Fenâ bezmi zalimdir ve orada iktidar yalnız “bir dem” sürer; konuşanın gücü de kalıcı sayılmaz. Nice vakar sahibinin unvanını bırakıp gitmesi, dünya meclisinin rütbe ve saygınlığı ölüm karşısında tutamadığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bir nigâhı doludur hem niçe bin mestâne var

   Bâde memlûyum tehî hammâre zannetmen beni

   1Bir bakışı doludur, ayrıca nice bin sarhoş vardır;

   2Şarapla doluyum; beni boş şarap küpü sanmayın.

   İlk dizenin “bir nigâhı doludur” bağı kapalı tutulur; hangi bakışın neyle dolduğu tamamlanmaz. Açık karşıtlık, “bâde memlû” konuşanın boş “hammâre” sanılmamasıdır: iç doluluk manevi sarhoşluk ve söz sermayesi taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Çok mudur âşık varırsa ol fesâhat kânına

   Rahş-ı tab’ım oynadupta gireyim meydânına

   1Âşık fesahat madenine varırsa çok mudur?

   2Yaradılış atımı oynatıp onun meydanına gireyim.

   Fesahat “kân”, yani işlenmesi gereken zengin maden olarak tasarlanır; âşığın oraya girmesi yadırganmamalıdır. “Rahş-ı tab’” yaradılış ve şiir yeteneğinin atıdır, meydanda oynatılması söz ustalığını hareketli yarışa çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Ol rakîbin tob edüp hem başımı çevgânına

   Gayreti âm edemez bîçâre zannetmen beni

   1O rakibin “tob” edip başımı çevganına [kaynak yüzeyi açık değil];

   2Gayreti herkese yayamaz; beni çaresiz sanmayın.

   Kaynaktaki “tob” sessizce “top” yapılmaz; rakip, baş ve çevgan arasındaki oyun görüntüsünün eylemi kapalı kalır. Buna rağmen konuşan rakibin gayretini genele yayamayacağını söyler ve kendisinin çaresiz görülmesine sertçe karşı çıkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Aynıma gelmez Ömer dünyâ olursa mâhrû

   Pehlevân-ı aşk ile olsam kaçan kim rûberû

   1Dünya ay yüzlü olsa Ömer’in gözüne görünmez;

   2Aşk pehlivanıyla ne zaman yüz yüze gelsem.

   Ömer’in gözüne dünya bütünüyle “mâhrû” olsa bile görünmez; ay yüzlü cazibe onun değer ölçüsünü değiştirmez. Asıl rakip “pehlevân-ı aşk”tır, onunla yüz yüze geliş kişiyi dünyevi güzellikten daha büyük bir mücadeleye çağırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Mihr-i âlemtâb içün eflâke etmem serfürû

    Yâr içün baş indirir ağyâre zannetmen beni

    1Dünyayı aydınlatan güneş için göklere baş eğmem;

    2Sevgili için rakibe baş indirir sanmayın beni.

    Mihr-i âlemtâb için göklere bile “serfürû” etmeyen kişi kozmik gururunu açıklar. Son dize bu dikliği aşk ilişkisine taşır: sevgili uğruna bile ağyara baş eğeceği sanılmamalıdır; sadakat rakibe teslimiyet anlamına gelmez.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle