Canan aşkını ararmış; canın içinde gizlidir

Şair sevgilinin aradığı aşkın insanın canında gizli olduğunu söyler. Dünya bağlarından el çekip hafiflediğini, güzellik bahçesinin bülbülü ve yüz seyrinin yolcusu olduğunu anlatır. Belagat ve fesahat hazinelerini dışarıda değil gönül denizinde bulur; insanın içindeki gizli Hızır gibi, Ömer’in yakalandığı derdin dermanı da yine derdin içindedir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Aşkını cânân ararmış cân içinde gizlidir

   Cezbe-i nakş-ı nümâyiş ân içinde gizlidir

   1Sevgili aşkını ararmış; o canın içinde gizlidir.

   2Görünen suretin çekim gücü onun içinde gizlidir.

   Canan aşkı dışarıda arasa da onun canın içinde saklı olduğu söylenir; görünen suretin çekim gücü de yine onun içinde bulunur. Arayanla arananın ve dış görünüşle onu canlı kılan cazibenin aynı iç merkezde birleşmesi, şiirin hakikati dışarıda değil insanın özünde arayan yönünü başlatır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ânı ol meh tal’atın bîşân içinde gizlidir

   Benzer ol bir nûra kim Kur’ân içinde gizlidir

   1O ay yüzlünün basılı ‘bîşân’ içindeki görünüşü gizlidir.

   2Kur’an’ın içinde gizlenen bir nura benzer.

   Görünen nakşın çekim gücü ‘an’ içinde saklıdır; ay yüzlünün ‘bîşân’ yüzeyi ise açık anlam vermediği için tamamlanmaz. Kur’an’daki nur benzetmesi, belirsizliği kutsal gizlilikle birlikte taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hamdülillâh destigîr-i aşk ile yârız bugün

   Çektik el kayd-ı taallûktan sebükbârız bugün

   1Tanrı’ya şükür, bugün aşkın elinden tutmasıyla sevgiliye dostuz.

   2Dünya bağlarından elimizi çektik, bugün yükümüz hafif.

   Aşkın elinden tutması şairi sevgiliye dost yapar; dünya bağlarından el çekmek de yükünü hafifletir. Kavuşma, daha çok şeye sahip olmakla değil bağımlılıkları azaltmakla gerçekleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Andelîb-i bâğ-ı hüsn ü seyr-i dîdârız bugün

   Gonce-i maksûdumuz bil şân içinde gizlidir

   1Bugün güzellik bahçesinin bülbülü ve yüz seyrinin yolcusuyuz.

   2Muradımızın goncası, bil ki basılı ‘şân’ içinde gizlidir.

   Güzellik bahçesinin bülbülü olmak ile sevgilinin yüzünü seyretmek aynı günün sevinci olarak verilir. Murat goncasının ‘şân’ içindeki yeri kesinleştirilmez; umut kapalı yüzeyiyle korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kanı ol mülk-i belâğat tahtına dârâ geçen

   Kandedir noldu fesâhat Kafına anka geçen

   1Belagat ülkesinin tahtına hükümdar olarak geçen nerede?

   2Fesahat Kaf’ını aşan Anka nerede, ne oldu?

   Belagat tahtının hükümdarı ve fesahat Kaf’ını aşan Anka aranır. Büyük söz ustalarının yokluğu sorusu, şiirin hakikatini ifade edecek dilin nadirliğini ve konuşanın iddialı arayışını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Gelberi ey tâlib-i kân-ı dürr-i yektâ geçen

   Dilde bir deryâdır ol umman içinde gizlidir

   1Ey eşsiz inci madenini arayan, beri gel.

   2O, gönülde bir denizdir; ummanın içinde gizlidir.

   Eşsiz inci madenini arayan kişi uzağa değil gönül denizine çağrılır. İnci, maden, deniz ve umman imgeleri iç içe geçerek söz ve hakikat hazinesinin insanın iç derinliğinde bulunduğunu anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Şübhesiz mevcûd-i küllidir sıfât-ı ehl-i zât

   Gayre bakma gayre fetholmaz rümûz-i müşkilât

   1Öz ehlinin sıfatları kuşkusuz bütün varlıkta mevcuttur.

   2Başkasına bakma; güç bilmecelerin işareti başkasına açılmaz.

   Öz ehlinin sıfatları bütün varlıkta mevcuttur; başkasına yönelmek zor bilmeceleri açmaz. Bilginin anahtarı dış otoriteden kişinin kendisine çevrilir ve yabancı bakışın sınırı açıkça çizilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Sende zulmet sendedir hep niçe bin âb-ı hayât

   Hızr-ı nâpeydâ ki var insan içinde gizlidir

   1Karanlık da sende, binlerce hayat suyu da sende.

   2Gizli Hızır insanın içinde bulunur.

   İnsanda hem karanlık hem binlerce hayat suyu vardır; gizli Hızır da onun içindedir. Karşıt imkânların aynı bedende bulunması, kurtarıcı rehberliğin dışarıdan gelmesini beklememeyi öğütler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Âdem’e bu aşk-ı mâderzâd mahrem şübhesiz

   Çektiğin renc ü elemler gussa vü gam şübhesiz

   1İnsana doğuştan gelen bu aşk kuşkusuz mahremdir.

   2Çektiğin acılar, kederler ve gamlar da kuşkusuzdur.

   Doğuştan aşk insana mahremdir; onunla birlikte çekilen acı, keder ve gam da gerçektir. Şiir içsel aşkı yalnız huzurlu aydınlanma saymaz, kişiye en baştan verilmiş ağır sınav olarak da tanımlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Gam değil Âşık Ömer Allahü a’lem şübhesiz

    Düşmüşüm bir derde kim dermân içinde gizlidir

    1Ey Âşık Ömer, üzülme; doğrusunu Tanrı bilir.

    2Öyle bir derde düştüm ki dermanı içinde gizlidir.

    Ömer düştüğü derdin dermanının yine o derdin içinde olduğunu söyler. Son paradoks, iyileşmeyi acıdan kaçışta değil onun içindeki bilgiyi kavramakta bulur ve şiirin içe yönelen hareketini tamamlar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle