Âteş-i Hicrânın Oldukça Bana Ârâm-sûz

Redif "yakan" demek ve beş beyit boyunca yanan şey değişiyor: huzur, tuzak, ayrılığın sonu, acılar ve nihayet kadehin kendisi. Ayrılık ateşiyle açılan gazel, acıyı yakacak bir şarap isteyerek ilerliyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Âteş-i hicrânın oldukça bana ârâm-sûz

   Şu 'le-i âh-ı dil-i mahrûr olur eyyâm-sûz

   1Ayrılığının ateşi bana huzur yakan oldukça

   2yanmış gönlün âhının alevi günleri yakar.

   Redif "-sûz", yani yakan; beş beyit boyunca hep yakan bir şeyle yanan bir şey aranıyor. Matlada ayrılık ateşi huzuru, yanmış gönlün âhı da günleri yakıyor. İkinci dize birincinin sonucu: içteki yangın zamanı tüketen bir şeye dönüşüyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Mürg-ı cânım etmeden kayd-ı ser-i zülfün sakın

   Kim o nahçîr-i belâ olsa mahaldir dâm-sûz

   1Can kuşumu saçının ucuyla bağlamaya kalkma sakın,

   2çünkü o bela avı olursa tuzağı yakması yeridir.

   Can bir kuş, sevgilinin saçının ucu tuzak. Beyit sevgiliyi uyarıyor: o bela avını bağlamaya kalkma, çünkü yakalanan av tuzağı yakacak kadar ateşli. Avcıyla av arasındaki güç sırası tersine çevriliyor ve tehlike tuzağı kuranın tarafına geçiyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Öyle âteş-nâk idi âgâz-ı devr-i derd-i aşk

   Kim o demden oldu rûz-ı firkate encâm-sûz

   1Aşk derdinin devrinin başlangıcı öyle ateşliydi ki

   2o günden beri ayrılık gününün sonunu yakar oldu.

   Devrin "âgâz"ı yani başlangıcı öyle ateşliydi ki, ayrılık gününün sonunu o günden beri yakıyor. Beyit bütün zamanı tek bir tutuşmaya bağlıyor: başlangıçtaki ateş, bitmesi gereken şeyin bitişini de yakıp yok ediyor, böylece ayrılık sonsuzlaşıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Tâb u tâkat kalmadı gamdan dil-i mecrûhta

   Sun o meyden kim bana sâki ola âlâm-sûz

   1Yaralı gönülde gamdan tâb da takat da kalmadı;

   2sâki, bana o şaraptan sun ki acıları yakan olsun.

   İlk dize bitkinliği bildiriyor, ikincisi reçeteyi: sâkinin sunacağı şarap "âlâm-sûz", yani acıları yakan olmalı. Redif böylece ilk kez olumlu bir işe koşuluyor — yakmak burada zarar değil ilaç, ateş de kendi panzehiri sayılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Mest-i câm-ı iltifâtı biz ki Ekrem bir mehin

   Olmada aks-i ruh-ı âteş-mizâcı câm-sûz

   1Ekrem, biz bir ay yüzlünün iltifat kadehiyle mest olanlarız;

   2ateş mizaçlı yüzünün yansıması kadehi yakmaktadır.

   Mahlas beytinde kadeh üç kez iş görüyor: iltifat kadehi, ondan mest olan "biz" ve yanan câm. Ateş mizaçlı yüzün kadehte yansıması, şarabı ısıtan şeyin sevgilinin yüzü olduğunu söylüyor. Redif son kez, bu defa kadehin kendisini yakarak kapanıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle