Âvâre gezerken dehri serâser

Dünyayı baştan başa dolaşırken aşk yüzünden toprağa düşen âşık, Mecnun’dan daha deliye döndüğünü söyler; göğsündeki yaralar ve Tuna gibi akan yaşlar arasında aşkı eğlence sanmanın yanılgısını görür, sonunda elif boy yüzünden kendi boyunun dala döndüğünü anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Âvâre gezerken dehri serâser

   Aşk eyledi beni hâke berâber

   1Dünyayı baştan başa avare dolaşırken

   2aşk beni toprakla bir etti.

   Dünyayı bütünüyle dolaşan avare, hareket hâlindeyken aşk tarafından toprağa indirilir. ‘Hâke beraber’ olmak hem düşüşü hem değersizleşme duygusunu taşır; geniş coğrafi yolculuk tek bir duygunun önünde yere kapanır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir serv-i bâlâya kul oldum meded

   Gelen çiğner geçer yol oldum meded

   1Uzun boylu bir güzele kul oldum, medet;

   2gelenin çiğneyip geçtiği yol oldum, medet.

   Servi boylu sevgiliye kulluk, âşığı insanların çiğnediği bir yola dönüştürür. Yüksek servi ile yerdeki yol arasındaki dikey karşıtlık ilişkinin güç dengesini gösterir; yinelenen ‘meded’ ise dönüşümün yardım isteyen sesidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hep illerin bilişi var yâdı var

   Bîçâre Mecnûn’un heman adı var

   1Herkesin bir tanıdığı, bir yâdı var;

   2çaresiz Mecnun’un yalnız adı var.

   Başkalarının tanıyanı ve hatırlayanı bulunurken Mecnun’dan geriye yalnız adı kalmıştır. Dize, ünü yakınlıkla eşitlemez; adın dolaşması kişinin yalnızlığını gidermez. Âşık kendi durumunu ölçmek için bu ünlü mahrumiyeti çağırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gönlümün ne bir yâdı ne zârı var

   Ben andan ziyâde del-oldum meded

   1Gönlümün ne bir yâdı ne de iniltisi var;

   2ben ondan da fazla deli oldum, medet.

   Gönlün ne hatırlayanı ne de sesini duyanı vardır; şair kendini Mecnun’dan bile daha deli sayar. Karşılaştırma bir övünme değil yalnızlığın derecesidir. ‘Del-oldum’ kaynak biçimi onarılmadan, artan çaresizliğin kırık sesiyle korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Artup gitmededir sînemde dağlar

   Gözüm yaşı Tuna mânendi çağlar

   1Göğsümdeki yaralar gittikçe çoğalıyor;

   2gözyaşım Tuna gibi çağlıyor.

   Göğüsteki dağlar yara izleri olarak çoğalırken gözyaşı Tuna büyüklüğünde akar. Beden bir coğrafyaya dönüşür: göğüs dağlık alan, göz ise büyük nehrin kaynağıdır. Acının artışı hem yükseklik hem su miktarıyla ölçülür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Cerâhatten oldu dağ üstü bağlar

   Akar boz bulanık sel oldu meded

   1Yaralardan ‘dağ üstü bağlar’ oldu;

   2boz, bulanık bir sel akar; medet.

   ‘Cerâhat’, yara ve dağlama alanını açar; ‘dağ üstü bağlar’ gerçek dağların üzerinde yeşil bağlar olarak yorumlanamaz. Akan boz bulanık selin tam kaynağı da açık değildir. Coğrafi manzara ve kesin sıvı öznesi eklenmeden yara zinciri literal tutulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bu sevdâ-yi aşkı eğlence derdim

   Söyünmez ateşim tükenmez derdim

   1Bu aşk sevdasını eğlence sanırdım;

   2ateşim sönmez, derdim tükenmezmiş.

   Âşık başlangıçta sevdayı oyalanılacak bir eğlence sanmıştır. Şimdi ateşin sönmediğini ve derdin tükenmediğini öğrenir. Geçmişteki hafif hüküm ile şimdiki süreklilik arasındaki fark, deneyimin bilgiden daha sert öğretmen olduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Derd imiş başıma geldi de gördüm

   Tutuşup yanarım kül oldum meded

   1Meğer dertmiş; başıma gelince gördüm;

   2tutuşup yanıyor, kül oluyorum, medet.

   Derdin gerçek niteliği ancak başa geldikten sonra anlaşılır. Tutuşmak, yanmak ve kül olmak art arda tam bir yok oluş zinciri kurar. Yardım nidası tekrarlansa da ateş durmaz; âşığın bilgisi kurtuluş değil yalnız geç kalmış farkındalık getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ömer geçtim çâresinden eminden

   Bir elif kametin derd ü gamından

   1Ömer, çare bulmaktan ve emin olmaktan vazgeçtim;

   2bir elif boylunun derdi ve gamı yüzünden

   Mahlaslı birim çareden ve güven duygusundan vazgeçildiğini söyler. Buna sebep olan sevgilinin elif gibi düzgün boyudur. Dimdik harf görüntüsü, âşığın biraz sonra anlatılacak bükülmüş bedeni için görsel bir karşıtlık hazırlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Ben bu bezmin işretinden deminden

    Büküldü kametim dal oldu meded

    1Ben bu meclisin işretinden, ‘deminden’

    2boyum büküldü, dal oldu; medet.

    İki dize tek cümledir: boyun bükülmesi meclisin işreti ve ‘dem’iyle ilişkilendirilir. Dem burada zaman, sohbet, nefes veya meclis/içki kullanımlarından birini taşıyabilir; tanık olmadan ‘soluk’ diye daraltılmaz ve kapalı tamlama korunur.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle