Azm-i Yâr Edip Makam-ı Yâra Geldim Görmedim

Sevgilinin makamına ve hayal bahçesine giden Ömer, dünyada binlerce güzel görse de ona eş bulamaz; aşk zinciriyle bağlanan hasta gözleri bir türlü dermana erişemez.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Azm-i yâr edüp makam-ı yâra geldim görmedim

   Dili bülbül gözleri sahhâre geldim görmedim

   1Sevgiliye yönelip onun makamına geldim; kendisini görmedim.

   2Dili bülbül, gözleri büyüleyici olana geldim; göremedim.

   Sevgilinin bulunduğu makama kadar gelmek fiziksel yakınlığı, onu görememek ise asıl uzaklığı kurar. Bülbül dil ve büyüleyici gözler, yok kişinin bellekteki canlı işaretleridir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yâ İlâhî bu ne aşktır başıma geldi benim

   Beni bu derde salan dildâre geldim görmedim

   1Ey Allah’ım, başıma gelen bu nasıl bir aşktır?

   2Beni bu derde salan sevgiliye geldim; onu görmedim.

   Aşkın niteliği Tanrı’ya sorulur; çünkü derde düşüren sevgiliye varmak bile derdi bitirmez. Yolun sonundaki yokluk, aşkı açıklanması güç bir kader sınavına çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Seyr içün bâğ-ı hayâli eyledim geşt ü güzâr

   Gerçi kim dünyâda gördüm hubâları ben sadhezâr

   1Hayal bahçesini seyretmek için baştan başa dolaştım;

   2Dünyada yüz binlerce güzel gördüm gerçi.

   Hayal bahçesindeki gezinti ile dünyada yüz binlerce güzel görmek, arayışı hem iç hem dış mekânda sürdürür; hiçbir karşılaşma aranan kişiyi unutturamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bulmadım hüsnüne hemtâ ey melek sîmâlı yâr

   Anın içün yüz sürüp dîvâne geldim görmedim

   1Ey melek yüzlü sevgili, güzelliğine eş bulamadım;

   2Bu yüzden yüz sürüp divane hâlde geldim; seni görmedim.

   Sevgiliye eş bulunamaması, yüz sürerek gelen divanenin davranışını gerekçelendirir. Gururun bırakılması, yalnız güzelliğe değil, eşsiz kabul edilen varlığın önünde teslimiyete dayanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Emr-i Hak’tır eyleme bu bendene cevr ü cefâ

   Lâyık-ı insaf değildir etmek ağyâra vefâ

   1Allah’ın buyruğudur; bu kuluna eziyet etme.

   2Rakiplere vefa göstermek insafa uygun değildir.

   “Allah’ın buyruğu” sözü merhameti ahlaki zorunluluk yapar; rakibe vefa gösterirken bağlı kula eziyet etmek, sevgilinin davranışındaki açık adaletsizlik olarak sunulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Çeşmi âhû saçı sünbül kaşları kavs-i kazâ

   Vaslına yol bulmağa bir şâra geldim görmedim

   1Gözü ceylan, saçı sümbül, kaşları kader yayı;

   2Kavuşmaya yol bulacak bir şehir aradım; bulamadım.

   Ceylan gözü, sümbül saç ve kader yayı kaşlar tam bir portre kurar; fakat kavuşmaya götürecek şehir bulunmaz. Görünen güzellik unsurları, ulaşılabilir bir yol üretmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Gönlümü sevdâ-yı aşkın eyledi zencîr bend

   Bendesiyim yârimin boynuma taktı bir kemend

   1Aşk sevdan gönlümü zincire bağladı;

   2Sevgilimin kuluyum, boynuma bir kement taktı.

   Gönlün zincire bağlanması ve boyna kement takılması, kulluk sözünü somut tutsaklığa dönüştürür. Âşık, sevgilinin yokluğunda bile onun hâkimiyetinden çıkamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Nice bir yâd eylesün Âşık Ömer kim derdimend

   Derdli çeşmim hastadır dermâna geldim görmedim

   1Dertli Âşık Ömer daha ne kadar seni ansın?

   2Dertli gözüm hastadır; dermana geldim, onu bulamadım.

   Mahlaslı kapanışta sürekli anma, hasta gözün şifa arayışıyla birleşir. Dermana kadar gelinmişken sevgilinin bulunamaması, şiirin bütün yolculuğunu sonuçsuz bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle