Bâd-ı sabâ yâre selâm et benden

Şair sabah yelinden sevgiliye selam götürmesini ister, onun ahdine dönmesini bekler ve gelmeyişin sebebi sayılan rakibi alaycı tehditlerle küçültür; son bölümde sevgilinin gerdanını zekât imgesiyle över.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bâd-ı sabâ yâre selâm et benden

   Niçin gelmez zülfün taramamış mı

   1Ey sabah yeli, benden sevgiliye selam et;

   2niçin gelmez, saçını taramamış mı?

   Sevgiliye ulaştırılacak selam sabâ rüzgârına emanet edilir; bu, mesafeyi aşan haberci imgesidir. Saçını taramama sorusuysa gelmeyişe gündelik ve hafif alaycı bir mazeret arar, kesin bir sebep bildirmez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Çıkardı hatırdan bıraktı gözden

   Sor ana bendesi yaramamış mı

   1Beni hatırından çıkardı, gözden bıraktı;

   2ona sor: Kulu işe yaramamış mı?

   Sevgilinin âşığı hatırdan ve gözden çıkarması iki ayrı unutma kalıbıyla söylenir. Şair kendini onun ‘bendesi’, yani kulu sayar ve dışlanmayı kendi yetersizliği üzerine kurulmuş sitemli bir soruya çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Âlemde sevdiğim ahdına dursa

   Azm-i râh eyleyüp bir kere gelse

   1Âlemde sevdiğim ahdinde dursa;

   2yola koyulup bir kere gelse.

   Ahdinde durmak ile yola çıkıp gelmek aynı kavuşma şartının iki parçasıdır. Dizeler tamamlanmış bir olay anlatmaz; sevgilinin sözünü tutmasını ve bir kez olsun yola koyulmasını dilek kipinde bekletir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Rakîbin derdinden varamam derse

   Ensesi kökünü kıramamış mı

   1‘Rakibin yüzünden gelemem’ derse,

   2onun ense kökünü kıramamış mı?

   Sevgilinin gelemeyişi rakip yüzünden açıklanırsa şair ense kökünü kırma tehdidiyle cevap verir. Soru biçimi gerçek bir eylem raporu değil, rakibi küçülten ve engeli aşılabilir gösteren öfkeli bir böbürlenmedir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Rakip dedikleri bedkârı görsem

   İtler gib-i anı biraz sürsem dursam

   1Rakip dedikleri o kötü kişiyi görsem;

   2onu itler gibi biraz sürsem, sonra dursam.

   Rakip bedkâr, yani kötü işli kişi diye adlandırılır. Şair onu görmeyi, itler gibi bir süre sürmeyi ve ardından durmayı koşullu fiillerle tasarlar; kaynakta bulunmayan kesin bir uzaklaştırma sonucu eklenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Demiş ki bir kerre yavrumu sarsam

   Eski hasırları saramamış mı

   1‘Bir kere yavrumu kucaklasam’ demiş;

   2eski hasırları saramamış mı?

   Rakibin sevgiliyi bir kez kucaklama sözü, eski hasırları sarma sorusuyla yan yana gelir. İkinci dizedeki alayın tam hedefi ek tanık olmadan genişletilmez; hasır sarma yüzeyi aşağılayıcı karşılaştırma olarak korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Sitem hançerini bele takınca

   Ne haddidir rakip gele yanınca

   1Eziyet hançerini beline takınca

   2rakibin onun yanına gelmesi ne haddine?

   Sevgilinin belindeki sitem hançeri yaklaşmayı tehlikeli kılar. Şair bu kez rakibi doğrudan hedef alır: böyle silahlı ve erişilmez bir sevgilinin yanına gelmeye onun hakkı ve cesareti olmadığını söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Hışım edüp keman kaşın kurunca

   Gamzesi okların atamamış mı

   1Öfkeyle yay kaşını kurunca

   2gamzesinin oklarını atamamış mı?

   Kaşın yay, gamzenin ok oluşu yüz hatlarını silaha dönüştürür. Öfkeyle kurulan yaydan okların çıkması, sevgilinin rakibi de yaralayabilecek kudretini anlatır; soru yine şairin beklediği karşılığı vurgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Dostumun gerdanı som sırma gümüş

   Ayırmış zekâtın ayrıca komuş

   1Dostumun gerdanı ‘som sırma gümüş’tür;

   2zekâtını ayırıp ayrıca koymuş.

   Gerdan kaynakta ‘som sırma gümüş’ tamlamasıyla değerli maddeye benzetilir. Som, sırma ve gümüşün tam tarihî bağı ikinci tanık olmadan ayrıştırılmaz; açık olan, bu servetten zekât payının ayrıca konmasıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Müstehakkın bulsam veririm demiş

    Bu garip Ömer’i görememiş mi

    1‘Hak edeni bulsam veririm’ demiş;

    2bu garip Ömer’i görememiş mi?

    Sevgili zekât payını gerçekten hak edene vereceğini söylemiştir; şair kendisini ‘garip Ömer’ diye bu payın adayı yapar. Son soru, görülmemiş veya fark edilmemiş olmayı hem yoksunluk hem hak iddiası olarak taşır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle