Âvâzeyi bu ‘âleme Dâvûd gibi sal

İnsandan geriye hoş bir ses kalacağını söyleyen ünlü beyti; güzelliğin hükümdarlığı, sevgilinin eşiği ve aşk esareti çevresinde kuran beş beyitlik tam gazel.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Zülf-i siyâhı sâye-i perr-i hümâ imiş

   İklîm-i hüsne anuñ içün pâdişâ imiş

   1Sevgilinin siyah saçı Hümâ kuşunun kanat gölgesiymiş.

   2Bu yüzden güzellik ülkesinin hükümdarı olmuş.

   Hümâ’nın gölgesi kimin üzerine düşerse onun hükümdar olacağına inanılır. Sevgilinin saçı bu kutlu gölgeye dönüşünce güzelliği yalnız görünüş değil saltanat hakkı kazanır; siyah saç, aydınlık bir ikbal kaynağı olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir secde ile kıldı ruh-ı âfıtâbı zer

   Hâk-i cenâb-ı dûst ‘aceb kîmyâ imiş

   1Güneş yüzünü bir kez yere koyunca altına dönüştü.

   2Demek sevgilinin eşiğinin toprağı ne şaşırtıcı bir iksirmiş.

   Güneşin sarı rengi, sevgilinin kapısında yaptığı secdenin sonucu olarak yeniden açıklanır. Eşik toprağı değersiz maddeyi altına çeviren simya taşıdır; fakat dönüşen şey zaten gökteki en parlak varlıktır. Böylece sevgilinin üstünlüğü kozmik ölçüye çıkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Âvâzeyi bu ‘âleme Dâvûd gibi sal

   Bâkî kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş

   1Sesini bu dünyaya Davud gibi güçlü ve güzel biçimde duyur.

   2Çünkü bu gök kubbenin altında kalıcı olan yalnız hoş bir sedadır.

   Hz. Davud’un güzel sesine yapılan gönderme, şiiri bir ün ve eser bırakma çağrısına dönüştürür. ‘Bâkî’ hem kalıcı olanı hem şairin adını söyler: Beden ve makam geçerken iyi söz, söyleyenin adını ses olarak yaşatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Görmez cihânı gözlerümüz yâri görmese

   Mir’ât-ı hüsni var ise ‘âlem-nümâ imiş

   1Gözlerimiz sevgiliyi görmese dünyayı da göremez.

   2Eğer güzelliği gösteren bir ayna varsa, bütün âlemi gösteren ayna odur.

   Sevgili görmenin nesnesi olmaktan çıkar, görmenin şartına dönüşür. ‘Âlem-nümâ’ her şeyi gösterdiğine inanılan aynayı çağırırken gözün dünyayı sevgilinin güzelliği içinden anlamlandırdığını söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Zülfüñ esîri Bâkî-i bî-çâre dûstum

   Bir mübtelâ-yı bend-i kemend-i belâ imiş

   1Dostum, çaresiz Bâkî senin saçının esiridir.

   2Meğer bela kemendinin bağına tutulmuş bir düşkünmüş.

   İlk beyitte hükümdarlık veren saç, son beyitte kement olup şairi bağlar. Böylece gazelin saltanat imgesi kişisel esarete kapanır; kalıcı ses bırakmayı öğütleyen güçlü şair, aşk karşısında kendi çaresizliğini de saklamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle