Ezelden şâh-ı ‘aşkuñ bende-i fermânıyuz cânâ

Aşkı ezelî bir devlet gibi kuran, kendi bağrındaki kanı marifet madenine çeviren ve son beyitte şiirini bütün meclisi dolaşan bir kadehe benzeten beş beyitlik gazel.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ezelden şâh-ı ‘aşkuñ bende-i fermânıyuz cânâ

   Mahabbet mülkinün sultân-ı ‘âlî-şânıyuz cânâ

   1Ey can, ezelden beri aşk padişahının buyruğuna bağlı kullarıyız.

   2Sevgi ülkesinin yüksek şanlı sultanı da biziz.

   Aynı kişi bir dizede kul, öteki dizede sultan. Bâkî kulluğu aşağılanma saymıyor; aşka bağlılık, o mülkte hükümdarlık hakkı doğuran tek unvan oluyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sehâb-ı lutfuñ âbın teşne-dillerden dirîg itme

   Bu deştüñ bagrı yanmış Lâle-i Nu’mânıyuz cânâ

   1Lütuf bulutunun suyunu susuz gönüllerden esirgeme.

   2Ey can, biz bu çölün bağrı yanmış lâle-i Nûmânıyız.

   Lale ortasındaki siyah leke yüzünden bağrı yanmış sayılır; şair kendini o çiçekle bir tutuyor. İstek küçük, tek damla su; ama isteyen kişi susuzluğunu yüzünde taşıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Zamâne bizde gevher sezdügiçün dil-hırâş eyler

   Anuñ’çün bagrumuz hûndur ma’ârif kânıyuz cânâ

   1Zaman bizde cevher sezdiği için gönlümüzü tırmalayıp durur.

   2Ey can, bağrımız bu yüzden kan; çünkü biz bilgi madeniyiz.

   Madenden cevher çıkarmak kazma ister; şair kendini kazılan yer sayınca acısını değerinin kanıtı yapıyor. Yeteneğin bedeli, tam da o yeteneği fark eden zamanın elinden gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Mükedder kılmasun gerd-i küdûret çeşme-i cânı

   Bilürsin âb-rûy-ı milket-i ‘Osmânîyüz cânâ

   1Bulanıklık tozu can pınarını kirletmesin.

   2Bilirsin ki ey can, biz Osmanlı ülkesinin yüz suyuyuz.

   “Âb-rûy” hem yüz suyu hem itibar demek; şair kendini devletin şerefini taşıyan su sayıyor. Ricası da buna uygun: kirlenmesin, çünkü kirlenirse ülkenin itibarı bulanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Cihânı câm-ı nazmum şi’r-i Bâkî gibi devr eyler

   Bu bezmüñ şimdi biz de Câmî-i devrânıyuz cânâ

   1Şiirimin kadehi Bâkî’nin şiiri gibi dünyayı dolaşır.

   2Ey can, bu mecliste artık devrin Câmî’si biziz.

   Kadeh meclisi elden ele dolaşır, şiir de dünyayı; “devr” iki hareketi tek kelimede toplar. Câmî adı hem cam hem Herat şairini çağırdığı için övünme ses üzerinden kuruluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle