Bahs

Redifi “ile bahs” olan gazel, boy ölçüşme fikrini her beyitte başka bir alana taşır: kul sultanla, âşık dermanla, gönül mumu gece mumuyla, sevgilinin yanağı gül bahçesiyle yarışır. Son beyitte yarış şiire geçer ve şair kendini Fars ustalarının karşısına koyar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Cânı mı var kimsenün eyleye cânân ile bahs

   Bendeye lâyık mıdur kim ide sultân ile bahs

   1Kimsenin canı mı var ki sevgiliyle boy ölçüşsün

   2Kula yakışır mı ki sultanla tartışmaya girsin

   “Cânı mı var” bugünkü “haddi mi” demek; soru cevabını içinde taşıyan bir reddediştir. İkinci dize aynı reddi saray diline çevirir: bende ile sultan. Bu karşıtlığı kuranın gerçekten tahtta oturması klişeyi ters yüz eder — padişah kendini kulun yerine koyuyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   İtdügi cevr ü cefâ bana vefadan yeg gelür

   Kıymet-i derdi bilen ider mi dermân ile bahs

   1Onun ettiği eziyet ve cefa bana vefadan yeğdir

   2Derdin değerini bilen, dermanla tartışmaya girer mi hiç

   “Kıymet-i derd” tamlaması tüccar dilinden gelir ve derdi elden çıkarılmayacak bir sermaye yapar. Derd–dermân çifti divan şiirinin en eski ikilisidir; burada âşık dermanı reddediyor, çünkü dert sevgiliden gelen tek nişandır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ben de yakdum meclis-i gamda bu gönlüm şem'ini

   Eyledüm tâ subha dek şem'-i şebistân ile bahs

   1Ben de gam meclisinde bu gönlümün mumunu yaktım

   2Sabaha dek gece odasının mumuyla yarıştım

   Şarap meclisinin yerini “meclis-i gam” alıyor; davetli tek kişi, ışık kaynağı gönlün kendisi. Yarışma bu kez ölçülebilir: hangi mum sabaha kadar dayanır. Şem' yanarken damla damla erir, yani âşığın iki işini birden yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ruhlarını bâg-arâ gördükde didüm misli yok

   Oldı mülzem itdügümde ben gülistân ile bahs

   1Yanaklarını bahçede görünce “eşi benzeri yok” dedim

   2Gül bahçesiyle tartışmaya girdiğimde o susup kaldı

   Yanağı güle benzetmek divan şiirinin en yıpranmış karşılaştırmasıdır; Muhibbî onu bir münazaraya çevirerek diriltir. “Mülzem” bir tartışma terimidir: delili çürütülüp susturulan taraf. Gülistan böylece manzara değil, davasını kaybeden bir hasım olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Şi'r-i pür-sûzun görüp tahsîn ide Husrev dahi

   Ey Muhibbî eyle şimdengirü Selmân ile bahs

   1Yakıcı şiirini görüp Hüsrev bile beğensin

   2Ey Muhibbî, bundan böyle Selmân ile boy ölçüş

   Hüsrev-i Dihlevî ile Selmân-ı Sâvecî, Fars şiirinin iki ustasıdır. İlk beyitte sultanla tartışmayı hadsizlik sayan ses, mahlas beytinde kendine şiirde iddia sahibi olmayı buyurur. “Pür-sûz” ise üçüncü beyitteki yanan mumu şiirin niteliğine devreder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle