Lâleler bezm-i çemende câm-ı ‘işret gösterür

Bahar bahçesini bir içki meclisine, bayram yerindeki dolabı da devranın aynasına çeviren; sonunda şairi Ferhad’a taş yontmayı öğretecek kadar dertli gösteren altı beyitlik gazel.

1. 1

   Lâleler bezm-i çemende câm-ı ‘işret gösterür

   Devletinde husrev-i gül ‘ayşa ruhsat gösterür

   Günümüz Türkçesi +

   1Laleler çimenlik meclisinde birer eğlence kadehi gibi görünür.

   2Gül padişahının saltanatında yaşamaya izin çıkmış demektir.

   Beyit yorumu +

   Lalenin kırmızı çanağı doğrudan kadehe dönüşüyor, bahçe de meclise. İzin gülün tahta çıkmasına bağlı olduğu için eğlence kişisel bir keyif değil, mevsimin verdiği geçici bir ferman oluyor.

2. 2

   Mevsim-i gül ‘îd ile yâr u musâhib düşdiler

   Bir birine iki dil-berdür mahabbet gösterür

   Günümüz Türkçesi +

   1Gül mevsimiyle bayram birbirine dost ve sohbet arkadaşı oldu.

   2İki sevgili gibi karşılıklı sevgi gösteriyorlar.

   Beyit yorumu +

   Takvimde yan yana düşen iki şeyi Bâkî birbirine kur yapan iki güzele çeviriyor. Baharla bayramın rastlaşması böylece tesadüf olmaktan çıkıp bir yakınlık hikâyesine dönüşüyor.

3. 3

   ‘Îdgehde varalum dûlâba dil-ber seyrine

   Görelüm âyîne-i devrân ne sûret gösterür

   Günümüz Türkçesi +

   1Bayram yerinde dolaba gidip güzelleri seyredelim.

   2Bakalım devran aynası bize hangi yüzü gösterecek.

   Beyit yorumu +

   Bayram yerindeki dolap döndükçe yeni yüzler getirir; şair bu oyuncağı doğrudan feleğin çarkıyla eşleştiriyor. Eğlenceye çıkan kişi aynı hareketle kendi kaderine de bakmış oluyor.

4. 4

   Kaddüñe kul olmaga gelmiş dizilmiş karşuña

   Servler turmış çemen sahnında kâmet gösterür

   Günümüz Türkçesi +

   1Serviler boyuna kul olmaya gelmiş, karşında sıra sıra dizilmiş.

   2Çimenlik sahnesinde ayakta durup boylarını ölçüye sunuyorlar.

   Beyit yorumu +

   Serviler divanda sıraya girmiş kullar gibi duruyor; boy ölçüsü, huzura kabul için sunulan tek belge oluyor. Sevgilinin boyu karşısında hepsi kısa kalır.

5. 5

   ‘Âşıkı bî-sabr u ârâm eyleyüp seyyâh ider

   Memleket seyr itdürür ‘aşkuñ vilâyet gösterür

   Günümüz Türkçesi +

   1Aşkın, âşığı sabırsız ve huzursuz bırakıp gezgine çevirir.

   2Ona memleket memleket dolaştırır, ülkeler gösterir.

   Beyit yorumu +

   Aşk burada yol açan bir güç: âşığı yerinden kaldırıp gurbete salıyor. Kazanç görülen ülkeler, bedel ise bir daha yerinde duramamak.

6. 6

   Bî-sütûn-ı gamda Bâkî seng-i mihnet kesmede

   Şöyle üstâd oldı kim Ferhâda san’at gösterür

   Günümüz Türkçesi +

   1Bâkî, gam dağında sıkıntı taşı yontmakta öyle usta oldu ki

   2Ferhad’a bile bu işin sanatını öğretir.

   Beyit yorumu +

   Ferhad Bîsütun’da aşk için dağ kesmişti; Bâkî aynı işi kendi kederiyle yapıyor. Beyit övünürken bedeli de söylüyor: taş yontmayı öğrenmek için önce dağ kadar dert gerek.