Âyişe redifli Târîh-i Velâdet

Şefika Âyişe'nin doğumu için yazılmış tarih manzumesi. Dört beyit dua eder; son beyitteki tarih mısraı iki kelimelik adı koruyarak ebced değeriyle yılı verir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Eyleye mevlâ mu 'ammer bâ-kemâl-i âfiyet

   Geldi mecdile bu me'vâ-yı atîka Âyişe

   1Mevlâ tam bir sağlıkla uzun ömürlü eylesin;

   2Âyişe bu eski konağa şerefle geldi.

   Manzume bir dua cümlesiyle açılır, sonra haber cümlesiyle tamamlanır: önce dilek, sonra olay. "Mu'ammer" uzun ömürlü, "me'vâ-yı atîka" ise eski yurt yani aile evi demektir. Doğum haberi böylece bir ev tarihinin içine yerleştirilir; kaynak "mu 'ammer" yazımını boşluklu dizmiştir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Eylesin tavsî'-i menzil Hak büyüttükçe velî

   Şimdi nâ-çâr oldu konmak mehd-i zıyka âyişe

   1Hak, büyüttükçe evini genişletsin; ne var ki

   2şimdilik Âyişe'yi dar bir beşiğe koymak zorunlu oldu.

   Beyit ev ile beşik arasında bir ölçü şakası kurar: çocuk büyüdükçe mekân da büyüsün diye dua edilir, ama bugünkü mekânı dar bir beşiktir. "Tavsî'-i menzil" evi genişletmek, "mehd-i zıyk" dar beşik demek. Dua ile gerçeklik aynı beyitte, birbirini yumuşatmadan durur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Neffia-rîz etsin cihâna gonçe-i ruhsâr ile

   Sünbül-i giysûsunu hemçün hadîka Âyişe

   1Yanağının goncasıyla cihana fayda saçsın;

   2Âyişe, saçının sümbülünü de bir bahçe gibi yaysın.

   İlk satır yanağın goncasıyla cihana fayda saçılması dileğini taşır. İkinci satır saçın sümbülünü bahçe görüntüsüne bağlar ve Âyişe'yi özgün dizedeki yerinde özne yapar. Gonca ile sümbül iki satır arasında yer değiştirmeden aynı doğum duasını tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Vâlidinden mâderinden düşmesin ayrı müdâm

   Onlara olsun bu âlemde refika âyişe

   1Babasından, anasından hiç ayrı düşmesin;

   2bu dünyada onlara yoldaş olsun Âyişe.

   "Vâlid" baba, "mâder" ana demektir; biri Arapça biri Farsça, yan yana konarak ebeveyn bir çift hâlinde anılır. "Refika" yoldaş, arkadaş anlamına gelir: çocuktan beklenen şey ne şan ne miras, sadece anne babanın yanında kalmasıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Arşa ta'lîk olsa ta'rîh-i nefis Ekrem becâ

   Zîver-i mehd-i cemâl oldu Şefika âyişe

   1Ekrem, bu nefis tarih arşa asılsa yeridir:

   2‘Şefika Âyişe, güzellik beşiğinin süsü oldu.’

   Son dizenin harfleri ebced değeriyle doğum yılını verir ve kaynak altına ‘Sene 1282’ notunu düşer. Şair tarihini ‘nefis’ diye niteler ve arşa asılmaya layık görür. Tarih dizesindeki ad ‘Şefika Âyişe’ biçiminde iki kelimedir; yorum bunu yalnız Şefika diye daraltmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle