Bahâr oldı açıldı bag u gülzâr

Nakaratı iki dize olan bir şarkı. Üç bent üç ayrı sahne kuruyor — açılan bahar, çalan saz, tükenen bir ömür — ve üçü de aynı iki dizeyle iptal ediliyor. Bentlerin cümleleri yüklemsiz bırakıldığı için nakarat hem ses hem gramer bakımından tamamlayıcı iş görüyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bahâr oldı açıldı bag u gülzâr

   Hurûşa başladı şevkıle enhâr

   Safâ-cûyâne olmuşken fülk-i yâr

   1Bahar geldi, bahçe de gül bahçesi de açıldı;

   2ırmaklar coşkuyla gürlemeye başladı;

   3sevgilinin kayığı safa peşine düşmüşken —

   Üç dize baharın açılışını sayıyor: bahçe, ırmak, sevgilinin kayığı. Üçü de hareket hâlinde — açılmak, coşmak, safâ aramak — ve üçü de yüklemini nakarata bırakıyor. “Olmuşken” zarf-fiili cümleyi askıda tutuyor; manzara ancak nakaratla birlikte hüküm kazanıyor.

   Bütün üçlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Baña olmaz müsâ'id baht-ı gaddâr

   Mükedderdir açılmaz hâtır-ı zâr

   1Gaddar baht bana asla elverişli olmaz;

   2kederlidir, açılmaz benim ağlayan gönlüm.

   Nakarat üç dizelik manzarayı tek hamlede iptal ediyor: bahar herkese açılırken baht yalnız şaire kapalı. “Açılmaz” fiili bendin “açıldı”sıyla doğrudan karşıtlık kuruyor; aynı kök bir dizede bahçeye, ötekinde gönle uygulanıyor. Nazal n'li “Baña” kaynakta böyle dizili.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Edüb bezm-i tarabda ıyşa âgâz

   Dil etse istimâ'-ı nagme-i sâz

   Olur te'sîri câna âteş-endâz

   1Eğlence meclisinde işrete başlayıp

   2gönül sazın nağmesini dinleyecek olsa,

   3bunun cana etkisi ateş saçmak olur.

   İkinci bent müziği bir çare değil bir tehlike olarak kuruyor: bezmde başlayan eğlence gönle ulaşınca ateşe dönüşüyor. “Âteş-endâz” ateş atan demek; sazın sesi burada teselli etmiyor, yakıyor. Üç dize yine tek cümle ve yine hükmü bir şart yapısına bağlı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Cihâna geldigim günden beri tâ

   Usandım çerhe itmekden temennâ

   Yazık âlemde kim bir lâhza hâlâ

   1Cihana geldiğim günden bu yana

   2usandım artık felekten dilek dilemekten;

   3yazık ki âlemde bir an olsun hâlâ —

   Üçüncü bent şikâyeti doğuma kadar geri götürüyor: cihana gelmek ile çarhtan dilek dilemek aynı tarihe bağlanıyor. Son dize “bir lâhza hâlâ” diyerek cümlesini yarıda kesiyor; eksik bırakılan yüklem, gelen nakaratla “olmaz” hâline geliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Baña olmaz müsâ'id baht-ı gaddâr

   Mükedderdir açılmaz hâtır-ı zâr

   1Gaddar baht bana asla elverişli olmaz;

   2kederlidir, açılmaz benim ağlayan gönlüm.

   Nakaratın ikinci gelişi harfi harfine aynı, ama önündeki bent değiştiği için işi değişiyor: ilk gelişte baharın karşısına konmuştu, burada bir ömür boyu süren beyhude temennânın hükmünü veriyor. Kaynak bu iki dizeyi bendin altına ikinci kez tam olarak dizmiştir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle