Ben Geçerim, Gönül Geçmez

Çevresi şaire sevgiliden vazgeçmesini söyler, fakat o kendisi vazgeçse bile gönlünün geçmeyeceğini tekrarlar. Dara çekilme ve yanma pahasına aşk tuzağında kalır; mahlaslı son bentte de kararın gönle ait olduğunu vurgular.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bana yardan vaz geç derler

   Ben geçerim gönül geçmez

   1Bana sevgiliden vazgeç, derler.

   2Ben vazgeçerim ama gönlüm vazgeçmez.

   Çevrenin vazgeçme öğüdü ben ile gönlü ayırır; beden çekilebilse de duygunun kendi iradesi olduğu nakaratla açıklanır. Her dönüşte yinelenen “gönül geçmez”, dış öğüdün iç irade üzerinde hükmü olmadığını kanıtlar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Üftadesi çoktur derler

   Ben geçerim gönül geçmez

   1Onun çok tutkunu var, derler.

   2Ben vazgeçerim ama gönlüm vazgeçmez.

   Sevgilinin çok tutkunu bulunması rekabet gerekçesidir, fakat gönül bu topluluğu vazgeçmek için yeterli sebep saymaz. “Üftadesi çoktur” sözü sevgiliyi ortak bir çekim merkezi yapar; gönül kalabalıktan ürkmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Aşkına düştüm ne çare

   Sataşmışım ahü zâre

   1Aşkına düştüm; ne çare?

   2İnlemeye ve feryada tutuldum.

   Aşka düşmek çaresizlik, sonucu ah ve feryattır; anlatıcı seçimini geri alabilecek bir yol göremediğini açıklar. “Sataşmışım” fiili aşkı aranan bir yol değil, ansızın içine düşülen bir karşılaşma gibi verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Çekerlerse beni dâre

   Ben geçerim gönül geçmez

   1Beni darağacına çekseler bile,

   2ben vazgeçerim ama gönlüm vazgeçmez.

   Darağacı tehdidi bile gönlü döndüremez; bedensel ölüm ihtimali duygusal bağlılığın altında bırakılır. Dar imgesi bağlılığın bedelini en uç noktaya taşır; nakarat yine gönlü ölümden güçlü çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Aşk tuzağına tutuldum

   O yâra yandım yakıldım

   1Aşk tuzağına yakalandım.

   2O sevgili için yanıp yakıldım.

   Aşk tuzağı âşığı yakalamış, sevgili uğruna yanma başlamıştır; avlanma ve ateş imgeleri çıkışsızlığı birlikte büyütür. Tuzak tutulmayı, yanıp yakılmak ise yakalandıktan sonra süren cezayı aynı birimde toplar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ara yerden de çekildim

   Ben geçerim gönül geçmez

   1Aradan çekilip uzaklaştım.

   2Ben vazgeçerim ama gönlüm vazgeçmez.

   Anlatıcı aradan fiziksel olarak çekilse bile gönlü aynı yerde kalır; uzaklaşma ile vazgeçme arasındaki fark belirginleşir. “Ara yerden” çekilmek toplumsal sahneden çıkıştır; gönlün kalışı görünmeyen bağı sürdürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   GEVHERÎ der o kaşların

   Âşıka çoktur işlerin

   1Gevherî der: O kaşların,

   2âşığa yaptığı işler çoktur.

   Mahlaslı bent kaşların âşığa yaptığı çok sayıda işi hatırlatır; güzelliğin tek ayrıntısı bile bağlılığı sürdürmeye yeter. Kaşların “işleri”, tek bir güzellik unsurunun âşık üzerindeki çoğul etkisini belirginleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Harman sonu dervişlerin

   Ben geçerim gönül geçmez

   1Harman sonundaki dervişler gibi,

   2ben geçerim ama gönlüm geçmez.

   Harman sonundaki derviş benzetmesi yoksunluğu düşündürür; buna rağmen kapanış yine gönlün vazgeçmediğini söyler. Harman sonu bolluğun tükendiği andır; derviş imgesi gönlün yoksullukta bile bağlı kaldığını söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle