Bayrak

Bir savaş alanındaki ölü askere seslenen şiir, ulusal kimlikleri ve bayrakları karşı karşıya koyduktan sonra gündelik zevkler, yoksulluk ve emek üzerinden düşman ile kardeş arasındaki sınırı sorgular.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey bir muharebe meydanında

   Avuçları kanımla dolu,

   Kafası gövdemin altında,

   Bacağı kolumun üstünde,

   Cansız uyuyan insan kardeşim!

   Ne adını biliyorum,

   Ne günahını.

   İhtimal aynı ordunun neferleriyiz,

   İhtimal düşman.

   Belki de tanırsın beni.

   1Ey savaş meydanında

   2avuçları kanımla dolu,

   3Başı gövdemin altında,

   4bacağı kolumun üstünde,

   5ölü yatan insan kardeşim!

   6Ne adını biliyorum

   7ne de günahını.

   8Belki aynı ordunun askerleriyiz,

   9belki de düşmanız.

   10Belki beni tanıyorsundur.

   İlk bölüm savaş alanındaki iki bedenin iç içe geçmiş düzenini tek tek gösterir: ölünün avuçları konuşanın kanıyla doludur, başı konuşanın gövdesinin altında, bacağı kolunun üstündedir. Konuşan bu insan kardeşinin adını, günahını ve hangi ordudan olduğunu bilmez; bedensel yakınlık, düşman kimliğinden önce ortak insanlığı öne çıkarır.

   Bütün bend yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ben İstanbulda şarkı söyleyen

   Tayyareyle Hamburga düşen,

   Majinoda yaralanan,

   Atinada açlıktan ölen,

   Singapurda esir edilenim.

   Alınyazımı kendim yazmadım.

   Bununla beraber biliyorum,

   O yazıyı yazanlar kadar olsun,

   1Ben İstanbul'da şarkı söyleyen,

   2uçakla Hamburg'a düşen,

   3Maginot'da yaralanan,

   4Atina'da açlıktan ölen,

   5Singapur'da tutsak edilen kişiyim.

   6Kaderimi kendim yazmadım.

   7Bununla birlikte biliyorum,

   8hiç değilse o yazıyı yazanlar kadar,

   İstanbul, Hamburg, Maginot, Atina ve Singapur tek bir ‘ben’in içinde toplanır: konuşan, cephelerin hepsinde aynı anda ölen adsız kişidir. ‘Alınyazımı kendim yazmadım’ dedikten sonra gelen ‘o yazıyı yazanlar kadar olsun’ bir yetersizlik değil, bir eşitlik iddiasıdır — kaderi yazanlar neyi biliyorsa konuşan da hiç değilse onu bilir. Cümle burada bitmez, sonraki bölümdeki zevkler listesine akar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Çilekli dondurmanın tadını,

   Cazbant sesindeki sevinci,

   Meşhur olmanın azametini.

   Sen de nimetler tanırsın biliyorum;

   Çaydan, simitten,

   Kalınca bir paltodan gayri.

   Zeytinyağlı enginar, kremalı keklik

   Bir kadeh

   Black and white viski,

   Kıl pıranga kızıl çengi bir esvap.

   1çilekli dondurmanın tadını,

   2caz müziğindeki sevinci,

   3ünlü olmanın görkemini.

   4Senin de nimetler bildiğini biliyorum;

   5çaydan ve simitten

   6ve kalınca bir paltodan başka.

   7Zeytinyağlı enginarı, kremalı kekliği,

   8bir kadeh

   9Black and White viskiyi,

   10Kıl pıranga, kızıl çengi bir giysi.

   Çay, simit ve kalınca palto gibi sıradan ihtiyaçların karşısına enginar, keklik, viski ve anlamı belirsiz ‘kıl pıranga kızıl çengi’ giysisi çıkar. Konuşan askerin başka nimetleri de bildiğini varsayarken zevk ile yoksunluğu yan yana getirir; kapalı söz öbeği ikinci tanık olmadan çözülmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yirmi yıllık çalışmanın

   Bir kurşunluk hükmü varmış,

   Hayata

   Harkof bölgesinde atılmakmış nasip;

   Aldırma.

   Biz bir bayrak getirdik buraya kadar;

   Onu daha ileriye götürürler;

   1Yirmi yıllık emeğin

   2tek kurşunluk değeri varmış;

   3Hayata

   4Harkov bölgesinde atılmak nasipmiş.

   5Aldırma.

   6Biz bir bayrağı buraya kadar getirdik;

   7başkaları onu daha ileri taşır.

   Yirmi yıllık işçi ömrünün tek kurşun etmesi ve “hayata atılma”nın Harkov cephesine düşmesi, insan yaşamını savaş ekonomisinin acı hesabına indirger. ‘Nasip’ sözü bu ölümü doğal veya hak edilmiş kılmaz; tam tersine toplumsal ömrün bir mermi kadar kolay harcanmasına yönelen karanlık bir ironi kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Şu dünyada topu topu

   İki milyar kişiyiz,

   Birbirimizi biliriz.

   1Bu dünyada toplam

   2iki milyar kişiyiz;

   3birbirimizi tanırız.

   ‘Topu topu’ nicelik bildiren bir küçümseme sözüdür: iki milyar, büyük bir sayı olmaktan çıkıp bir odaya sığacak kadar az gösterilir. Kapanış fiili de şiirin açılışını tersine çevirir — orada ‘ne adını biliyorum’ deniyordu, burada ‘birbirimizi biliriz’. Şiir bir hüküm cümlesi kurmadan biter; söylediği tek şey, bu kadar az kişinin birbirini tanıyor olduğudur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle