Orhan Veli Kanık

Orhan Veli Kanık kimdir?

Orhan Veli Kanık (1914–1950), Türk şiirinin yönünü değiştiren Garip hareketinin öncüsüdür. Şiirden vezni, kafiyeyi ve süslü söyleyişi çıkardı; yerine sokakta konuşulan Türkçeyi koydu.

Otuz altı yıllık kısa ömründe yazdığı şiirler, kendisinden sonraki bütün kuşakların hesaplaşmak zorunda kaldığı bir eşik oluşturdu.

Hayatı ve yaşadığı çevre

1914'te İstanbul'da doğdu. Babası Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası şefi Veli Kanık'tı; şair “Veli'nin oğluyum” dizesinde bu bağı açıkça anar.

Ankara Erkek Lisesi'nde Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday ile tanıştı. Üçü 1941'de Garip adlı kitabı ve önsözünü yayımladıklarında Türk şiirinde bir kopuş başladı.

PTT'de ve Millî Eğitim Bakanlığı Tercüme Bürosu'nda çalıştı; Fransızcadan çeviriler yaptı. 1950'de, henüz otuz altı yaşındayken beyin kanamasından öldü.

Şiir anlayışı ve dili

Garip'in önsözünde şiirin “şairane” olandan kurtulması gerektiğini savundu: şiir ne vezinle ne teşbihle, yalnızca söylenen sözün kendisiyle kurulur.

Şiirin konusunu da değiştirdi. Kahramanı, nasırından şikâyet eden Süleyman Efendi gibi sıradan insanlardır; bu tercih o dönemde bir kabalık sayıldı ve şair uzun süre alay konusu oldu.

Espri ile hüznü aynı dizede tutmayı başardı. “Anlatamıyorum” gibi şiirlerinde ise dilin kendi yetersizliğini konu edip modern şiirin merkezî meselesine dokundu.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• Garip (1941)Oktay Rifat ve Melih Cevdet ile ortak kitap; önsözü hareketin bildirgesi sayılır.
• Vazgeçemediğim (1945)Kendi adıyla yayımladığı ilk kitap.
• Destan Gibi (1946)Anlatı öğesinin öne çıktığı şiirler.
• Yenisi (1947)Garip anlayışının olgunlaştığı dönem.
• Karşı (1949)Ölümünden bir yıl önce çıkan son kitabı.

Edebiyat tarihindeki yeri

Türk şiirinde “önce” ve “sonra” diye ayrılan az sayıdaki addan biri. Bugün sade dille yazan hemen her şair, farkında olsun olmasın, onun açtığı yolda yürüyor.