Denizi Özliyenler İçin

Rüyada damların üzerinden geçen gemiler, çocuklukta midye kabuğundan görülen deniz ve bedende kalan tuzlu yara üzerinden yıllarca süren deniz özlemini anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gemiler geçer rüyalarımda,

   Allı pullu gemiler, damların üzerinden;

   Ben zavallı,

   Ben yıllardır denize hasret,

   "Bakar bakar ağlarım".

   1Gemiler geçer rüyalarımda,

   2Allı pullu gemiler, damların üzerinden;

   3Ben zavallı,

   4Ben yıllardır denize hasret,

   5"Bakar bakar ağlarım".

   Şiir tersine bir manzarayla açılır: gemiler suda değil rüyada, üstelik damların üzerinden geçer. “Allı pullu” sıfatı onları neredeyse bir oyuncağa yaklaştırır. Ardından gelen kısa dizeler özneyi küçültür — “Ben zavallı” — ve tırnak içine alınmış “Bakar bakar ağlarım” sözü, başkasından ödünç alınmış hazır bir ağıt gibi araya girer.

   Bütün beşlik yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hatırlarım ilk görüşümü dünyayı,

   Bir midye kabuğunun aralığından:

   Suların yeşili, göklerin mavisi,

   Lâpinaların en hârelisi...

   Hâlâ tuzlu akar kanım

   İstiridyelerin kestiği yerden.

   1Dünyayı ilk kez görüşümü hatırlarım,

   2Bir midye kabuğunun aralığından:

   3Suların yeşili, göklerin mavisi,

   4Lâpinaların en hârelisi...

   5Hâlâ tuzlu akar kanım

   6İstiridyelerin kestiği yerden.

   Bu bölüm hatırayı bir aralıktan başlatır: dünya ilk kez bütün hâliyle değil, bir midye kabuğunun açıklığından görülür. Görülenler renk adlarına indirgenir — suların yeşili, göklerin mavisi, en “hâreli” lâpina. Sonra bakış bedene döner; istiridyenin kestiği yerden hâlâ tuzlu akan kan, denizi anı olmaktan çıkarıp bir yaraya bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Neydi o deli gibi gidişimiz,

   Bembeyaz köpüklerle, açıklara!

   1Neydi o deli gibi gidişimiz,

   2Bembeyaz köpüklerle, açıklara!

   İki dizelik bu hamle tek bir soruyla geçmiş bir hızı geri çağırır: “Neydi o deli gibi gidişimiz”. Cevap beklenmez, yerine yön ile renk gelir — bembeyaz köpüklerle açıklara. Ünlem işareti şiirin tek hızlanma anını orada bırakır ve soruyu cevapsız geçer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Köpükler ki fena kalpli değil,

   Köpükler ki dudaklara benzer;

   Köpükler ki insanlarla

   Zinaları ayıp değil.

   1Köpükler ki fena kalpli değil,

   2Köpükler ki dudaklara benzer;

   3Köpükler ki insanlarla

   4Zinaları ayıp değil.

   Dört dizenin dördü de “Köpükler ki” diye başlar ve her biri köpüğe bir insan niteliği ekler: önce ahlak (fena kalpli değil), sonra organ (dudaklara benzer), sonunda ilişki. Sıralama giderek yakınlaşır ve “zinaları ayıp değil” hükmüyle biter; köpük, deniz doğasının parçası olmaktan çıkıp yargılanmaktan muaf bir varlığa dönüşür. Bu cinselleştirilmiş bakış dönemin erkek şiir dilinden gelir ve editoryal hüküm diye benimsenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gemiler geçer rüyalarımda,

   Allı pullu gemiler, damların üzerinden;

   Ben zavallı,

   Ben yıllardır denize hasret.

   1Gemiler geçer rüyalarımda,

   2Allı pullu gemiler, damların üzerinden;

   3Ben zavallı,

   4Ben yıllardır denize hasret.

   Kapanış, açılışın dizelerini neredeyse birebir yineler; fark noktalamadadır: ilk seferki virgülün yerini nokta alır ve tırnak içindeki “Bakar bakar ağlarım” bu kez hiç gelmez. Şiir aynı yere döner ama ödünç ağıdı geride bırakır; özlem, ağlamanın bile söylenmediği bir durgunlukta kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle