Başım

1926'da Piyale'de çıkan şiir, başı gövdeye sonradan konmuş yabancı bir organ sayıyor. Dört bentte baş sırayla bir yaş, bir ayna, bir ağız ve bir ifrit oluyor; son iki dize bütün şanı tek bir dinlenme ânına satmayı teklif ediyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bî-haber gövdeme gelmiş konmuş,

   Müteheyyiç, mütekallis bir baş;

   Ayırır sanki bu baştan etimi

   Ömr-i ehrâma muâdil bir yaş!..

   1Haberim olmadan gövdeme gelip konmuş

   2coşkun, kasılmış bir baş;

   3sanki bu baştan etimi

   4ehramların ömrüne denk bir yaş ayırıyor!..

   Baş gövdeye ait değil, ona “gelmiş konmuş” — bir kuş gibi, dışarıdan. “Müteheyyiç” coşmuş, “mütekallis” kasılmış demek: iki sıfat aynı anda hem heyecanı hem kasılmayı gösteriyor. Etle baş arasına giren şeyin bir yaş, hem de ehramlar kadar eski bir yaş olması zihni bedeninden yaşlı sayıyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ürkerim kendi hayâlâtımdan,

   Sanki kandır şakağımdan akıyor;

   Bir kızıl çehrede âteş gözler

   Bana güya ki içimden bakıyor.

   1Kendi hayallerimden ürkerim,

   2sanki şakağımdan kan akıyor;

   3kızıl bir yüzdeki ateş gözler

   4bana sanki içimden bakıyor.

   Ürkütücü olan dış dünya değil kendi hayalleri. Şakaktan akan şeyin kan olması bir yaralanmayı değil düşünmenin kendisini anlatıyor. Üçüncü dize bir aynada karşılaşma gibi kuruluyor, sonra “içimden bakıyor” bakışın yönünü tersine çeviriyor: yüz dışarıda değil, içeride duruyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bu cehennemde yetişmiş kafaya

   Kanlı bir lokmadır ancak mihenim,

   Ah ya Rabbî, nasıl birleşti

   Bu çetin başla bu suçsuz bedenim?

   1Bu cehennemde yetişmiş kafaya

   2çektiğim çileler ancak kanlı bir lokmadır;

   3ah ya Rabbi, nasıl birleşti

   4bu çetin başla bu suçsuz bedenim?

   “Mihen” zahmetler, çileler demek: bütün acılar bu kafaya ancak bir lokma. Baş burada besleniyor, düşünmek bir yeme eylemi oluyor. Son iki dize dua diline geçip şiirin asıl sorusunu soruyor ve suçu paylaştırıyor — baş çetin, beden suçsuz. Hâşim'in kendi görünüşünden duyduğu rahatsızlık burada bir hukuk davasına dönüşmüş.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dişi, tırnakları geçmiş tenime

   Gövdem üstünde duran ifrîtin;

   Bir küçük lâhza-i ârâma feda

   Bütün âlâyîşn nam ü sıytin!..

   1Dişleri, tırnakları tenime geçmiş

   2gövdemin üstünde duran o ifritin;

   3küçük bir huzur ânına feda olsun

   4senin bütün gösterişin, adın ve şanın!..

   Baş bir ifrite dönüşüyor ve gövdenin üstünde diş tırnak tutunuyor; taşıyan ile taşınan arasındaki ilişki artık bir saldırı. Şiir bir takas teklifiyle bitiyor: bütün nam ve şan tek bir “lâhza-i ârâm” için verilir. Son dizedeki iyelik ekleri başa doğrudan sesleniyor — şan onun, huzursuzluk şairin.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle