Ahmet Hâşim

Ahmet Hâşim kimdir?

Ahmet Hâşim, 1887'de Bağdat'ta doğan ve 4 Haziran 1933'te İstanbul'da ölen şairdir; Türkçede saf şiir arayışının ilk güçlü örneklerini o verir. Geride iki şiir kitabı bırakır: Göl Saatleri (1921) ve Piyâle (1926). Fecr-i Âti topluluğu içinde görünür olur, topluluk dağıldıktan sonra kendi çizgisini yalnız yürütür. Şiirin işi ona göre anlatmak değil duyurmaktır; akşam, göl, orman ve kızıl renk bu yüzden konu değil malzemedir.

Merdiven'de gün batımı bir insanın yaşlanmasıyla aynı cümleye giriyor; Bir Günün Sonunda Arzu'da 'akşam' sözü yedi kez dönüyor. Hâşim'in Arapça-Farsça söz varlığı ağırdır, buna karşılık sözdizimi konuşma Türkçesine yakın durur. Dizegâh'taki metinler Vikikaynak'ın kalıcı revizyonlarına bağlanır; her okuma birimi satır satır günümüz Türkçesi ve kendi yorumuyla açılır.

Hayatı ve yaşadığı çevre

Babası Arif Hikmet Bey, Bağdat'ın Âlûsîzâde ailesindendir; annesi Sara Hanım'ı çocukken kaybeder. Bağdat'ta geçen ilk yıllar şiirindeki su ve gölge takıntısını besler. On yaşında İstanbul'a gelir, Numûne-i Terakkî'den sonra 1897'de Galatasaray Mekteb-i Sultânîsi'ne yatılı girer, on yıl orada kalır ve 1907'de mezun olur. Fransızcayı orada öğrenir; edebiyat hocaları arasında Ahmet Hikmet Müftüoğlu ile Tevfik Fikret bulunur. Mezuniyetin ardından Reji İdaresi'nde memurluk, sonra 1910'dan 1914'e kadar İzmir Sultânîsi'nde Fransızca ve edebiyat öğretmenliği yapar.

Birinci Dünya Savaşı'nda dört yıl yedek subay olarak görev alır, bir bölümünü Çanakkale'de geçirir. Dönüşünde Sanayi-i Nefise Mektebi'nde mitoloji, Mülkiye'de Fransızca okutur; Osmanlı Bankası'nda çalışır ve 1928'den sonra İkdam'da sanat-edebiyat sayfasını yönetir. Böbrek hastalığı için 1932'de Frankfurt'a gider, oradan bir seyahat kitabı çıkarır. 4 Haziran 1933'te Kadıköy'de ölür, mezarı Eyüp'tedir. Doğum yılı için 1883 ile 1887 arasında farklı tarihler de öne sürülür; kesin gün bilinmiyor.

Şiir anlayışı ve dili

Hâşim'in şiir anlayışını en açık anlatan metin, Piyâle'nin başındaki 'Şiir Hakkında Bazı Mülâhazalar'dır: şiirin dili nesir gibi anlaşılmak için değil, duyulmak için kurulur. Bu yüzden onda imge süs değil anlamın kendisidir. Renk adları — kızıl, yeşil, sarı, mercan — nesneyi tarif etmez, nesnenin yerine geçer. Merdiven'de gülün kanaması ile mermerin tunçlaşması aynı bakışın içinde olur; okur neyin gerçekten değiştiğini soramaz.

Vezinde tek bir yol tutmaz. Göl Saatleri'ndeki serbest müstezat nazımları — O Belde bunların en bilineni — dize uzunluğunu duyguya göre kısaltıp uzatır; kısa parçalar ise çoğunlukla aruzun küçük kalıplarında yürür. Vikikaynak metinleri Parıltı ile Karanlık için 'Mef'ûlü mefâîlü feûlün' kalıbını, Başım için 'feilâtün / feilâtün / feûlün' kalıbını verir. Bir de tekrar tekniği var: aynı dizeyi başa ve sona koyup şiiri kapalı bir halkaya çevirir, ilerleme duygusunu bilerek yok eder.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• Göl Saatleri1921'de Dergâh yayını olarak çıkan ilk şiir kitabı; küçük boy 63 sayfa, dört bölümde 34 şiir. Serbest müstezat nazımları bölümü O Belde'yi içerir.
• Piyâle1926'da çıkan ikinci ve son şiir kitabı; başındaki 'Şiir Hakkında Bazı Mülâhazalar' yazısı şairin poetikasını doğrudan anlatır.
• Şi'r-i Kamer1908–1909'da dergilerde yayımlanan, aya bağlı manzumelerden kurulu erken dizi; ayrı bir kitap olarak basılmadı.
• Bize Göre1928; gazete yazılarından derlenen deneme ve fıkralar.
• Gurebâhâne-i Laklakan1928; İstanbul, sanat ve gündelik hayat üzerine denemeler.
• Frankfurt Seyahatnamesi1933; tedavi için gittiği Almanya'dan getirdiği izlenim yazıları.

Edebiyat tarihindeki yeri

Hâşim'den sonra Türk şiirinde 'anlamı açıklamayan şiir' tartışması bir daha kapanmaz. Bir Günün Sonunda Arzu yayımlandığında anlaşılmadığı gerekçesiyle eleştirilir; şair cevabını bir poetika metniyle verir. Merdiven'in ilk dizesi bugün şiirinden bağımsız bir söz olarak dolaşır. Yahya Kemal'le birlikte anılsa da yolları ayrıdır: Yahya Kemal sesi tarihe bağlar, Hâşim akşama.